«Noμοκανονικά» για νομικούς και θεολόγους ▸ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

Toυ Χάρη Ανδρεόπουλου*

 Mε κύριο θέμα τις έχουσες εκκλησιαστική προέλευση μεγάλες συνταγματικές κρίσεις της τελευταίας 50ετίας (1975-2025) κυκλοφορεί ήδη το τελευταίο τεύχος της Επιθεωρήσεως Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου (τα) «Νομοκανονικά».

Mε συντάκτη τον ομότιμο καθηγητή Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής Αθηνών κ. Ιωάννη Κονιδάρη η μελέτη εστιάζει σε μείζονα ζητήματα της περιόδου, όπως οι κρίσεις για τη μοναστηριακής περιουσίας (1987), η αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες (2000), και, τέλος, η κρίση στις σχέσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος (2000-2004). Ως καταληκτική διαπίστωση, εκ μέρους του κ. Κονιδάρη, καταγράφεται η άποψη ότι οι κρίσεις αυτές θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, εάν υπήρχε γνώση των θεμάτων από την πλευρά της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας και αυτοσυγκράτηση από την εκάστοτε εκκλησιαστική ηγεσία.

Στο ίδιο τεύχος (το οποίο κυκλοφορήθηκε στα τέλη Δεκεμβρίου του απελθόντος έτους) δημοσιεύονται και οι και ακόλουθες, λίαν ενδιαφέρουσες - εξ επόψεως τόσο Εκκλησιαστικού Δικαίου, όσο και Ιστορίας - μελέτες:

- «Η σολομώντεια ρύθμιση του καθεστώτος των Ι. Μητροπόλεων των “Nέων Χωρών”, ως “παράπλευρη απώλεια” της μικρασιατικής καταστροφής», του κ. Γεωργίου Ανδρουτσοπούλου, Αναπλ. Καθηγητή Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών,

- «Διεργασίαι δια την διαδοχήν του Οικουμενικού Πατριάρχου Αθηναγόρου κατά το 1970», του Θεοφιλεστάτου Μητροπολίτου Σελευκείας και Καθηγητού της Πατριαρχικής Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης κ. Θεοδώρου Μεϊμάρη, και

- «Η θέση του Διοικητή στην αγιορειτική δικαιοταξία», του κ. Γεωργίου Ζιαζοπούλου, διπλ. Μ. Sc. Eκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών.

Επίσης, παρουσιάζονται και αναλύονται σημαντικές δικαστικές αποφάσεις που άπτονται ζητημάτων εκκλησιαστικής και ευθύτερα θρησκευτικής φύσεως, όπως οι αποφάσεις: α) του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) 1067/2025, περί οικονομικής διαχειρίσεως των Ησυχαστηρίων, με σχόλιο Γ. Ανδρουτσοπούλου), β) του Αρείου Πάγου 42/2025 περί ονοματοδοσίας ανηλίκου τέκνου χωρίς βάπτιση και τις αρνητικές συνέπειες που αυτή επιφερει σε σχολικές δραστηριότητες του παιδιού (σχόλιο: Mιχ. Τσαπόγας), 53/2025 περί αδυναμίας/αναρμοδιότητας ασκήσεως διοικήσεως και διαχειριστικού έργου της παλαιάς «αδελφότητας» της Ι. Μονής Εσφιγμένου αφ΄ ης στιγμής έχει χαρακτηρισθεί σχισματική, περιελθόντος του δικαιώματος τούτου στη νέα αδελφότητα την ορισθείσα υπό της Ιεράς Κοινότητος (σχόλιο: Δημ. Κρεμπενιός), και γ) του Ελεγκτικού Συνεδρίου 423/2025 περί συνταξιοδοτήσεως εφημερίων ασφαλισμένων στον ΤΑΚΕ έως 31.12.1992, κ.α.

* Τα «Νομοκανονικά» είναι η εξαμηνιαία Επιθεώρηση που επιδιώκει να καλύψει δύο σύνθετους και δυσχερείς επιστημονικούς κλάδους, το Εκκλησιαστικό και το Κανονικό Δίκαιο, τόσο σε επίπεδο θεωρίας όσο και δικαστηριακής πράξεως. Αποτελούν το επιστημονικό όργανο της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου (http://www.etekkad.gr), διευθύνονται υπό του ομ. καθηγητού Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών κ. Ιωαν. Μ. Κονιδάρη, εκδίδονται από τις ευφήμως γνωστές εκδόσεις Σάκκουλα Α.Ε. (https://www.sakkoulas.gr) και κυκλοφορούν Νοέμβριο/Δεκέμβριο και Μάϊο/Ιούνιο κάθε έτους.

Απευθύνονται σε δικηγόρους, δικαστές, θεολόγους και σε ερευνητές επιστήμονες από τον χώρο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών (ιστορικούς, κοινωνιολόγους, κ.λ.π.) οι οποίοι είτε εντρυφούν στο πεδίο των σχέσεων Πολιτείας – Εκκλησίας / θρησκευτικών κοινοτήτων, είτε ασχολούνται με θέματα της Εκκλησιαστικής Ιστορίας και δη της νεότερης. Εκδίδονται ανελλιπώς από τον Μάιο του 2002 και ήλθαν να καλύψουν την απουσία, που είχε από ικανού χρόνου καταστεί ευκρινώς ορατή, μιας περιοδικής εκδόσεως, η οποία να προάγει την επιστήμη στα ζητήματα του Εκκλησιαστικού και του Κανονικού Δικαίου και ευρύτερα τον δημόσιο διάλογο στα ζητήματα των σχέσεων Πολιτείας και Εκκλησίας.

* Ο Χάρης Ανδρεόπουλος είναι Διευθυντής του Προτύπου Γενικού Λυκείου Λάρισας, Δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΑΠΘ (xaan@theo.auth.gr) και μέλος του Δ.Σ. της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου.

 

 

''Eφυγε" απ΄ τη ζωή ο ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Ιωάννης Ταρνανίδης

Από τη προ διετίας βράβευσή του στο ΑΠΘ για την
 προσφορά του στη σλαβολογική επιστήμη (Μαϊος, 2024)

 

"Έφυγε" σήμερα το πρωϊ, τα ξημερώματα της Κυριακής (22-02-2-2026),  σε ηλικία 87 ετών ο καθηγητής μας στο μάθημα των Σλαβικών Εκκλησιών Ιωάννης Ταρνανίδης, απ' τους αγαπημένους μας στα χρόνια των σπουδών στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ. Σπουδαίος επιστήμονας, διετέλεσε επί πολλά έτη Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων. Τα βιβλία και οι μελέτες του ήταν πάντοτε οι σταθερές βάσεις, ο "οδηγός" και στις δικές μου μελέτες και άρθρα για την εκκλησιαστική πτυχή του "Μακεδονικού ζητήματος". Όταν ανταμώναμε χαιρόταν που μ' έβλεπε - το καταλάβαινα απ' το χαμόγελό του. Θα τον θυμάμαι με ευγνωμοσύνη. Ήταν ευεργεσία απ' το Θεό να έχουμε τόσο σπουδαίους δασκάλους, εκεί στο Θεολογικό της Σαλονίκης.

Καλό παράδεισο Δάσκαλε.

ΧΑ.ΑΝ.

ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ

Ο Ιωάννης Ταρνανίδης, είχε γεννηθεί το 1939 στο Καπνοχώρι («Σοφουλάρ’») του νομού Κοζάνης, με καταγωγή των γονέων του από την περιοχή της Ματσούκας της Τραπεζούντας του Πόντου.  Ήταν Ομότιμος Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων. Μετά την αποφοίτησή του από την Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατά τα έτη 1964 – 1968 παρακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Βελιγράδι, όπου ειδικεύθηκκε στην Ιστορία των σλαβικών λαών και ιδιαίτερα στις σχέσεις τους με το Βυζάντιο και τον Ελληνισμό.

Κατά τα έτη 1970 – 2007, ως Πανεπιστημιακός δάσκαλος, δίδαξε στους φοιτητές του την Ιστορία των Ορθοδόξων Σλαβικών Εκκλησιών και τις σχέσεις των σλαβικών λαών με την ελληνική παράδοση και πνευματική ζωή. Στοιχεία του ίδιου αντικειμένου συνέχισε και ως Ομότιμος Καθηγητής να παραδίδει εκ περιτροπής στους μεταπτυχιακούς φοιτητές του Πανεπιστημίου «Νεάπολης» της Πάφου.

Διετέλεσε Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Πρόεδρος του Κέντρου Βυζαντικών Ερευνών του ΑΠΘ, μέλος του Εθνικού Ιδρύματος Υποδοχής και Αποκατάστασης των Παλιννοστούντων Ομογενών Ελλήνων, Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, και μέλος του Διαπανεπιστημιού Κέντρου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Αλλοδαπής (ΔΙΚΑΤΣΑ).

Βοήθηκε επιστημονικά το Σωματείο «Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτα», στην ίδρυση και λειτυργία του Ερευνητικού Κέντρου και διετέλεσε ο πρώτος πρόεδρός του. Συνέγραψε περίπου 10 μονογραφίες και περίπου 80 μικρότερες μελέτες ειδικού περιεχομένου. Στις μελέτες του καταγράφεται με σαφήνεια η μεταφορά στο σλαβικό κόσμο του βυζαντινού πολιτισμού και της Ορθοδοξίας.

Μετά την αφυπηρέτησή του από το Πανεπιστήμιο ο κορυφαίος Σλαβολόγος Ιωάννης  Ταρνανίδης ανταποκρινόμενος στην προτροπή του φίλου του εκδότη Τάσου Κυριακίδη, κατέγραψε τις εμπειρίες του από την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά όπου προσκλήθηκε και εργάστηκε τα έτη 1982 – 1988, να μελετήσει και να δώσει στη δημοσιότητα τα νεοευρεθένα εκεί παλαιά σλαβικά χειρόγραφα, και εξέδωσε το βιβλίο «ΣΙΝΑ ΤΟ ΕΜΟΝ» από τις Εκδόσεις Κυριακίδη.

Κι όπως ο ίδιος έγραψε στο βιβλίο «Ηταν επιθυμία και αίτημα όσων με συνόδευψαν όλα αυτά τα χρόνια, έστω και νοερά, στα πολλαπλά ταξίδια μου στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης, να καταθέσω υπό μορφή οδοιπορικού τις εμπειρίες μου από όσα είδα και έζησα ώσπου να ολοκληρώσω το έργο της περιγραφής των παλαιών σλαβικών χειρογράφων που βρέθηκαν εκεί. Απόστολή την οποία οι Σλάβοι συνάδελφοι και φίλοι μου εξετίμησαν ως ανασκαφή για την αποκάλυψη των θεμελίων του πνευματικού τους οικοδομήματος».

Με τη σύζυγό του Αλεξάνδρα, απέκτησαν μία κόρη, την Χριστίνα Ταρνανίδου και έχουν δύο εγγόνια την Αλεξάνδρα και τη Μαρία.

* Η κηδεία του Ιωάννη Ταρνανίδη θα γίνει αύριο, Καθαρά Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου 2026, στις 11 το πρωί, από τον Ιερό Ναό Τιμίου Σταυρού (Γαλήνης Ωραιοκάστρου) και η ταφή θα γίνει στα κοιμητήρια Ωραιοκάστρου Θεσσαλονίκης.

(Πληροφορίες βιογραφικού από την ιστοσελίδα: Efxinospontos.gr )

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΣΜΗΤΕΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ

«Με βαθύτατη θλίψη πληροφορηθήκαμε την εκδημία του Ομότιμου Καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ιωάννη Ταρνανίδη.

Ο αείμνηστος Καθηγητής υπηρέτησε με αφοσίωση, επιστημονική συνέπεια και εκκλησιαστικό ήθος τη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ. Υπήρξε από τους πρώτους Σλαβολόγους καθηγητές στο ΑΠΘ συμβάλλοντας καθοριστικά στην προαγωγή της θεολογικής επιστήμης και στη διαμόρφωση γενεών φοιτητών και νέων επιστημόνων. Με τα συγγράμματά του, καρπό εμπεριστατωμένης έρευνας, και την διδασκαλία έφερε στην ακαδημαϊκή κοινότητα τον σπουδαίο πολιτισμό της Σλαβικής Ορθοδοξίας, καθοδηγώντας τους νέους φοιτητές στην έρευνα και την ενασχόληση με το αντικείμενο της Σλαβολογίας ως σημαντικού τομέα της Εκκλησιαστικής Ιστορίας.

Η παρουσία του διακρινόταν για τη σεμνότητα, τη σοβαρότητα και την πατρική μέριμνα προς τους φοιτητές και τους συνεργάτες του. Με την επιστημονική του κατάρτιση και το εκκλησιαστικό του φρόνημα, τίμησε το Πανεπιστήμιο και την Εκκλησία, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στη ζωή της Σχολής.

Εκ μέρους της Κοσμητείας και σύσσωμης της ακαδημαϊκής κοινότητας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, εκφράζω τα ειλικρινή και θερμά μας συλλυπητήρια προς την οικογένεια, τους οικείους και τους μαθητές του.

Είθε ο Κύριος της ζωής και του θανάτου να αναπαύσει την ψυχή του εν χώρα ζώντων και εν σκηναίς δικαίων».

Ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ

Πρωτοπρεσβύτερος π. Αθανάσιος Γκίκας

* Κοσμητεία Θεολογικής ΑΠΘ

* * Eφημ. "Ελευθερία" Λαρίσης, 24.02.2026

Η Μεγάλη Σαρακοστή: Πορεία προς το Πάσχα

 TO ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ

Από τον Χάρη Ανδρεόπουλο*

Βρισκόμαστε στὸ κατώφλι της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Κυριακή της “Τυροφάγου” (ή της “Τυρινής”) σήμερα και στους ναούς, κατά τη θεία λειτουργία, διαβάζεται η περικοπή του Ευαγγελίου του Ματθαίου (6, 14-21) που αναφέρεται στην αξία της συγχωρήσεως και της νηστείας. Αργά το απόγευμα, με τον κατανυκτικό Εσπερινό, θα εισέλθουμε στο στάδιο της πνευματικής αθλήσεως. Η Εκκλησία μας μ΄ ένα όμορφο τροπάριο μας στέλνει το μήνυμα ότι «το στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται...», προσκαλώντας μας στον στίβο του αγώνα: «…οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς νηστείας ἀγῶνα». Ξεκινά η Τεσσαρακοστή - η οποία τι είναι; Μια περίοδος  νηστείας, μια ευκαιρία για …δίαιτα; ΄Η μήπως μια ευκαιρία για βαθιά περισυλλογή, ένας αγώνας, όχι, όμως, σωματικός, αλλά πνευματικός;

Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η σημαντικότερη περίοδος νηστείας η οποία φέτος αρχίζει απ΄ αύριο (23 Φεβρουαρίου) με την Καθαρά Δευτέρα. Η ονομασία «Καθαρά» (Δευτέρα) συνδέεται παραδοσιακά με την έναρξη της νηστείας και τον «καθαρισμό» από τα αρτύσιμα, όμως το βαθύτερο νόημα είναι η κάθαρση της καρδιάς: μια συνειδητή στροφή από την αυτάρκεια στη σχέση με τον Θεό και τον πλησίον. Με την ημέρα αυτή σηματοδοτείται η έναρξη της σαρακοστιανής περιόδου η οποία οδηγεί στον εορτασμό του Πάσχα (φέτος στις 12 Απριλίου), της μεγαλύτερης εορτής για τους Χριστιανούς.

Ο τελικός χρόνος ενάρξεως - λήξεως της νηστείας ορίστηκε κατά τον 5ο αιώνα.  Θεσπίσθηκε κατά μίμηση της νηστείας του Χριστού στην έρημο όπως και ο αριθμός των σαράντα ημερών σχετίζεται με τη χρονική διάρκεια της νηστείας εκείνης (Ματθ. 4,2). Η διάρκεια της νηστείας εκτείνεται από την Καθαρά Δευτέρα ως το Σάββατο του Λαζάρου (4 Απριλίου), μετά το οποίο αρχίζει η Μεγάλη Εβδομάδα (6 – 11 Απριλίου). Η Μεγάλη Εβδομάδα (από την Κυριακή των Βαΐων το Εσπέρας έως το Μεγάλο Σάββατο) δεν «μετριέται» μέσα στις σαράντα ημέρες, αλλά θεωρείται ξεχωριστή κορύφωση της προετοιμασίας, με άλλο υμνολογικό και θεολογικό κέντρο: τα Πάθη του Κυρίου. Έτσι εξηγείται γιατί, στη λαϊκή γλώσσα, πολλοί μιλούν για μεγαλύτερη διάρκεια νηστείας μέχρι το Πάσχα, χωρίς αυτό να αναιρεί το σαρανταήμερο ως λειτουργική ενότητα.

Κατά τη νηστεία εντέλλεται η αποχή από κρέας, ψάρι, αυγό και γαλακτοκομικά, εκτός από την Κυριακή των Βαΐων (5 Απριλίου) όπου επιτρέπεται το ψάρι, όπως και την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, αν δε συμπέσει με τη Μ. Εβδομάδα. Με την πάροδο του χρόνου, κάθε πολυήμερη περίοδος νηστείας άρχισε να ονομάζεται Τεσσαρακοστή ή Σαρακοστή (και από την ονομασία αυτή, τα επιτρεπτά προς κατανάλωση τρόφιμα ονομάστηκαν «σαρακοστιανά»).

Στην Ορθοδοξία η νηστεία είναι ασκητική πράξη που συνδέεται με τη θεραπεία των παθών και την ταπείνωση. Δεν νοείται ως «κατόρθωμα». ούτε ως αυτοδικαίωση, αλλά ως συνεργασία του ανθρώπου με τη χάρη του Θεού: λιγότερο «εγώ», περισσότερος χώρος για προσευχή, μετάνοια, συγχώρηση και αγάπη. Η νηστεία έχει πάντα κοινωνική διάσταση: αυτό που «περισσεύει» από την εγκράτεια γίνεται προσφορά στον αδύναμο. Χωρίς έλεος, η νηστεία κινδυνεύει να μείνει εξωτερικός τύπος. Το κέντρο παραμένει: νηστεία που συνοδεύεται από προσευχή, μετάνοια, και ελεημοσύνη.

Το διάστημα μέχρι τη Μεγ. Εβδομάδα περιλαμβάνει τις εξής εορτές:
Η πρώτη Κυριακή της Καθαρής Εβδομάδας λέγεται Κυριακή της Ορθοδοξίας όπου γιορτάζουμε τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας εναντίον των εχθρών της και την οριστική αναστήλωση των εικόνων. Η γιορτή αυτή καθιερώθηκε την εποχή της αυτοκράτειρας του Βυζαντίου Θεοδώρας, το έτος 843, όποτε και αναστηλώθηκαν οι ιερές εικόνες.

Η δεύτερη Κυριακή των Νηστειών ορίσθηκε εις μνήμη του υπερασπιστή της Ορθοδοξίας Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, που έζησε τον 14ο αιώνα. Η Εκκλησία προβάλλει το παράδειγμα του Αγίου Γρηγορίου προς μίμηση από τους πιστούς.

Η τρίτη Κυριακή των Νηστειών είναι η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως. Η Εκκλησία προβάλλει προς προσκύνηση τον Τίμιο και ζωοποιό Σταυρό ψάλλοντας τον ύμνο «Τὸν Σταυρόν Σου προσκυνοῦμεν, Δέσποτα, καὶ τὴν ἁγίαν Σοῦ Ἀνάστασιν ὑμνοῦμεν καὶ δοξάζομεν» (όπως και στην εορτή της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου), υπενθυμίζοντας στους πιστούς ότι πλησιάζει η χαρμόσυνη ημέρα της Αναστάσεως.

Ακολουθεί η τετάρτη Κυριακή των Νηστειών όπου γιορτάζουμε τη μνήμη του Οσίου Ιωάννου (6ος-7ος αι.), του συγγραφέα του περίφημου βιβλίου της Κλίμακος, ένα βιβλίο με πνευματικές διδαχές που γράφτηκε ώστε «ωσάν κάποια κλίμαξ [σκάλα] που θα φθάνη τις πύλες του ουρανού, θα ανεβάζη εκεί σώους και αβλαβείς όσους θέλουν». Την Πέμπτη της εβδομάδας αυτής και κατά τον Όρθρο, ψάλλεται η ακολουθία του Μεγάλου κατανυκτικού Κανόνα. Πρόκειται για το εκτενές ποίημα του σημαντικού μελωδού της Εκκλησίας, Αρχιεπίσκοπου Κρήτης Ανδρέα (7ος αι.), που αποτελείται από 280 τροπάρια. Στο έργο αυτό περιέχεται ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και μέσω αυτού η Εκκλησία καλεί τον άνθρωπο να μιμηθεί τις αρετές και «ὅσα δὲ τῶν φαύλων ἀποφεύγειν».

Κατά την πέμπτη Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία τιμά τη μνήμη της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Κάθε Παρασκευή, από την πρώτη εβδομάδα της Μ. Τεσσαρακοστής ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος ή αλλιώς, οι Χαιρετισμοί, μια καθιερωμένη ονομασία για την ακολουθία του Ακάθιστου Υμνου, η οποία προήλθε από τα αλλεπάλληλα «Χαίρε» που περιλαμβάνει. Στο σύνολό του, ο Ακάθιστος Υμνος περιλαμβάνει 24 οίκους (λειτουργικά άσματα που συνήθως ακολουθούν αλφαβητική ακροστιχίδα) οι οποίοι ψάλλονται τμηματικά σε διάρκεια 5 εβδομάδων ως εξής: καταρχάς 4 ακολουθίες, από 6 οίκους την κάθε φορά, κι έπειτα άλλη μία ακολουθία όπου ψάλλεται ολόκληρος ο Ακάθιστος και με τους 24 οίκους.

Το Σάββατο της έκτης εβδομάδας της Μεγ. Τεσσαρακοστής τελείται η μνήμη της αναστάσεως του φίλου του Χριστού, του Λαζάρου, τον οποίο ο Κύριος ήγειρεν εκ νεκρών λέγοντας "δεῦρο ἔξω" (Ιωαν. 11,43). Την επομένη, έκτη Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής, γιορτάζεται η Κυριακή των Βαΐων (5 Απριλίου) προς ανάμνηση της θριαμβευτικής εισόδου του Ιησού στα Ιεροσόλυμα. Tην άλλη μέρα (6 Απριλίου) ξεκινά η Μεγάλη Εβδομάδα˙ εισερχόμαστε στην τελική ευθεία για το Πάσχα (12 Aπριλίου) και την ποθούμενη Ανάσταση˙ στις καρδιές και τις ψυχές μας.

Mέχρι τότε, καλή Σαρακοστή!

 

* Ο Χάρης Ανδρεόπουλος είναι θεολόγος καθηγητής Β/θμιας,  δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας ΑΠΘ (xaan@theo.auth.gr)

Εφημ."Ελευθερία", 22.02.2026

To εναλλακτικό μάθημα της Ηθικής

 

Από τον Χάρη Ανδρεόπουλο*

Aπό τη νέα σχολική χρονιά (2026-2027) εισάγεται στα σχολεία ένα νέο μάθημα απευθυνόμενο σ΄ όσους μαθητές παίρνουν απαλλαγή για λόγους θρησκευτικής συνείδησης από το μάθημα των Θρησκευτικών. Πρόκειται για το μάθημα της «Ηθικής» την θέσπιση του οποίου δρομολόγησε το Υπ. Παιδείας μετά τις προ επταετίας 1749-1750/2019 αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) με τις οποίες κρίθηκε ότι για τους αλλόθρησκους, ετερόδοξους, άθρησκους, άθεους και αγνωστικιστές μαθητές θα πρέπει να η Πολιτεία να μεριμνήσει για ένα «εναλλακτικό μάθημα συναφούς, κατά την αντίληψή της, περιεχομένου (π.χ Ηθικής) εφόσον συγκεντρώνεται ικανός αριθμός μαθητών».

Σε μεταγενέστερες δε αποφάσεις του το ίδιο δικαστήριο έκρινε ότι η θέσπιση του «εναλλακτικού μαθήματος, συναφούς περιεχομένου με τα Θρησκευτικά» είναι απαραίτητη προκειμένου να αποτραπεί η δημιουργία “ελεύθερης ώρας” και, εντεύθεν, ο κίνδυνος απομακρύνσεως των μαθητών από το ανωτέρω συνταγματικώς επιβαλλόμενο μάθημα (1478/2022 Ολομ.). Έκρινε δε περαιτέρω ότι αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας η θέσπιση διδασκαλίας ισότιμου μαθήματος συναφούς θρησκειολογικού – πληροφοριακού περιεχομένου με ουδέτερο και αντικειμενικό χαρακτήρα για τους αιτουμένους απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών (ΣτΕ 1536/2023 Ολομ.).

Σύμφωνα με το διατακτικό των ανωτέρω αποφάσεων του ΣτΕ, το εναλλακτικό ισοδύναμο υποχρεωτικό μάθημα για τους απαλλασσόμενους από το μάθημα των Θρησκευτικών μαθητές θα πρέπει απαραιτήτως, κατά το Σύνταγμα και την παρατιθέμενη νομολογία, να έχει θρησκειολογικό – πληροφοριακό χαρακτήρα, με έμφαση στην κατανόηση των διάφορων θρησκευτικών και κοσμοθεωρητικών απόψεων και αξιών που συνυπάρχουν στην κοινωνία και με σεβασμό στη διαφορετικότητα των απόψεων αυτών, ώστε να μπορούν να το παρακολουθούν όλοι οι απαλλασσόμενοι μαθητές ανεξαρτήτως των θρησκευτικών πεποιθήσεών τους ή της έλλειψης θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Στα τέλη του περασμένου χρόνου, όμως, οπότε και δημοσιεύθηκαν οι τρείς αποφάσεις του Υπ. Παιδείας για τα Προγράμματα Σπουδών του μαθήματος της Ηθικής στο Δημοτικό (ΦΕΚ 6316/Β΄), το Γυμνάσιο (6259/Β’) και το Λύκειο (6244/Β΄), είδαμε ότι το περιεχόμενο της ύλης στο νέο μάθημα της «Ηθικής» εστιάζει αποκλειστικά σε κανονιστικές αρχές συμπεριφοράς, αποκομμένες από το πολιτισμικό και ιστορικό πλαίσιο της θρησκείας, τοποθετώντας τη συζήτηση σχεδόν αποκλειστικά σε φιλοσοφικό επίπεδο. Πρόκειται κατά το μάλλον για ένα μάθημα   “Πρακτικής Φιλοσοφίας” με ύλη αποστειρωμένη, που εστιάζει μόνο σε ξερούς κανόνες συμπεριφοράς και θεωρητική φιλοσοφία. Είναι σαν να προσπαθείς να διδάξεις τέχνη σε κάποιον που δεν έχει δει ποτέ του πίνακα ζωγραφικής. Το νέο αυτό μάθημα αν περάσει με τη συγκεκριμένη στοχοθεσία και ύλη το μόνο που θα …επιτύχει είναι η δημιουργία μαθητών δύο ταχυτήτων - με κάποιους (αυτούς στους οποίους απευθύνεται το συγκεκριμένο μάθημα της «Ηθικής») να μένουν θρησκευτικά αναλφάβητοι, δημιουργώντας εν τοις πράγμασι μια μεγάλη ανισότητα. Ο θρησκευτικός εγγραμματισμός δεν αποτελεί κατήχηση, αλλά απαραίτητο εφόδιο για την κατανόηση της τέχνης, της ιστορίας, του πολιτισμού και των κοινωνικών δομών της Ευρώπης και του κόσμου. Η αντικατάστασή του από ένα μάθημα γενικής φιλοσοφικής ηθικής στερεί από τους μαθητές τα κλειδιά ερμηνείας της σύγχρονης πραγματικότητας, ενώ δεν διασφαλίζει ότι οι απαλλασσόμενοι μαθητές λαμβάνουν «ισοδύναμο εναλλακτικό υποχρεωτικό μάθημα θρησκειολογικού-πληροφοριακού περιεχομένου με ουδέτερο και αντικειμενικό χαρακτήρα»  σύμφωνα με τις επιταγές της σύγχρονης παιδαγωγικής και της νομολογίας. Όπως πολύ παραστατικά περιέγραψε ο Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ, καθηγητής κ. Ιωάννης Παναγιωτόπουλος, «όταν διδάσκεις Ηθική χωρίς το θρησκευτικό της υπόβαθρο, είναι σαν να δίνεις σε κάποιον ένα smartphone χωρίς σύνδεση στο internet, έχεις τη συσκευή, αλλά δεν έχεις τη δυνατότητα να καταλάβεις πως λειτουργεί ο κόσμος γύρω σου…» - γιατί τo ζητούμενο είναι μια εκπαίδευση με «ανοιχτούς ορίζοντες», όχι ένας πνευματικός απομονωτισμός. Το Υπ. Παιδείας οφείλει να καλέσει τις Θεολογικές Σχολές και τις Ενώσεις Θεολόγων Εκπαιδευτικών για διάλογο προκειμένου να δρομολογηθούν βελτιωμένες αποφάσεις για ένα μάθημα «Ηθικής» με πρόγραμμα σπουδών που θα σέβεται την ελευθερία της συνείδησης, αλλά θα δίνει στον μαθητή τα «κλειδιά» να ερμηνεύσει την ιστορία, την τέχνη και τις αξίες που διαμόρφωσαν τον κόσμο μας, τον πολιτισμό. Η ηθική δεν διδάσκεται «εν κενώ»˙ διδάσκεται μέσα από τις παραδόσεις που της έδωσαν ζωή, περιεχόμενο.

Το μάθημα των Θρησκευτικών τα τελευταία χρόνια αναζητεί την ταυτότητά του προσπαθώντας να μη «φυλλορροήσει» από τις ιδεολογικο-πολιτικές συμπληγάδες που ερίζουν πάνω στο δίλημμα: θέλουμε ένα μάθημα παραδοσιακό και στενά ομολογιακό ή σε γόνιμο διάλογο με τη θρησκευτική ετερότητα και πολυφωνία. Ενδεικτικό των αντίθετων τάσεων είναι ότι από το 2012 έως και τις ημέρες μας έχουν εκδοθεί πάνω από 15 αποφάσεις δικαστηρίων ύστερα από προσφυγές για τον χαρακτήρα του μαθήματος, ενώ το Yπουργείο Παιδείας από το 2008 έως τώρα έχει αλλάξει επτά φορές το περιεχόμενο των εγκυκλίων και των υπουργικών αποφάσεων για τους λόγους απαλλαγής από το μάθημα.

Η διελκυστίνδα για το μάθημα των Θρησκευτικών έχει ιδεολογικό περίβλημα, με βάση και τις θέσεις των πολιτικών δυνάμεων της χώρας. Το μάθημα βρίσκεται αντιμέτωπο με διαφορετικά “μέτωπα”. Η επίμονη και έντονη ιδεολογικοποίηση του θέματος έχει οδηγήσει στην κατάπνιξη της κοινής λογικής και, βέβαια, κάθε παιδαγωγικής και επιστημονικής διάστασης του θέματος. Δυστυχώς, τα Θρησκευτικά δεν αντιμετωπίζονται συχνά ως μάθημα, δηλαδή ως γνωστικό-μορφωτικό αντικείμενο, αλλά ως πεδίο άσκησης ιδεολογικών και πολιτικών αψιμαχιών. Μόνη λύση είναι τα Θρησκευτικά να αντιμετωπιστούν χωρίς ιδεοληψίες και πολιτικές συγκρούσεις και με αποκλειστικό κριτήριο τις αρχές της παιδαγωγικής και της θεολογικής επιστήμης. Με τον ίδιο τρόπο θα πρέπει να αντιμετωπισθεί και το «εναλλακτικό και συναφές με τα Θρησκευτικά» (σύμφωνα και με την απόφαση του ΣτΕ) μάθημα της Ηθικής. Δεν υπάρχει φιλοσοφία (και άρα ηθική που αποτελεί βασικό κλάδο της) χωρίς τη θρησκευτική αναζήτηση και δεν υπάρχει θεολογία χωρίς τη φιλοσοφική σκέψη. Το ζήτημα είναι καθαρά παιδαγωγικό - και αντιμετωπίζεται / λύνεται με διάλογο, όχι στα δικαστήρια.

* Ο Χάρης Ανδρεόπουλος είναι θεολόγος καθηγητής Β/θμιας, δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας ΑΠΘ (xaan@theo.auth.gr).

 * * Εφημ. "ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ", 16.02.2026

«Ποιός είναι Θεός των Χριστιανών;» ▸ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΟΥ ΑΠΘ κ. ΑΘ. ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗ ΣΤΗ «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΣΤΙΑ»

 

«Είναι ο Θεός της αγάπης, είναι ο Θεός της ενότητας, είναι ο “σπλαχνικός Πατέρας” που περιμένει με ανοικτές αγκάλες το παιδί του, προσφέροντας, συγχώρεση και αγάπη…». Αυτή είναι η συνοπτική  απάντηση που έδωσε στο ερώτημα «Ποιός είναι ο Θεός των Χριστιανών;» ο καθηγητής Παιδαγωγικών της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Αθανάσιος Στογιαννίδης, που ανέλυσε το σχετικό θέμα σε ομιλία του την περασμένη Κυριακή στη Χριστιανική Εστία Λάρισας «Ο Απόστολος Παύλος».

Μ΄ αφορμή την σχετική παραβολή του «Ασώτου Υιού» (Λουκ. 15, 11-32) που διαβάστηκε στη κυριακάτικη Θεία Λειτουργία ο κ. Στογιαννίδης τόνισε ότι το περιεχόμενό της φέρει έντονα το στοιχείο της θείας συγκατάβασης και απεικονίζει τη ζωτική σχέση του ανθρώπου με τον Θεό: μια σχέση που διαρρηγνύεται από την ανθρώπινη αποστασία, αλλά αποκαθίσταται διά της μετανοίας και της θείας αγάπης. O oμιλητής, αναλύοντας με θεολογικά κριτήρια την παραβολή, υπογράμμισε ότι αυτή θα πρέπει να ονομάζεται - και να αναφέρεται - ως του «σπλαχνικού Πατέρα»,  "δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο», καθόσον αυτός – ο Πατέρας, ο Θεός – είναι το κεντρικό πρόσωπο της παραβολής, το θεολογικό μήνυμα της οποίας, όπως επεσήμανε ο κ. Στογιαννίδης, ως διδαχή, εκφράζει με πληρότητα και αποτελεσματικότητα το μυστήριο της θείας οικονομίας για τη σωτηρία το πεπτωκότος ανθρώπου.

* Τον καθηγητή του ΑΠΘ παρουσίασε ο Γραμματέας της «Χριστιανικής Εστίας», ιατρός κ. Ιωάννης Καλούσης, ενώ  χαιρετισμούς απηύθυναν ο Πρόεδρος της «Εστίας», εκπαιδευτικός κ. Θωμάς Παπαδημητρίου και ο Δ/ντής του Προτύπου Γενικού Λυκείου Λάρισας κ. Χάρης Ανδρεόπουλος, εκ μέρους των θεολόγων καθηγητών. 

 

Eκδήλωση στη ΓΕΧΑ Λάρισας για τη γιορτή των Τριών Ιεραρχών – Ομιλητής: Δρ Παύλος Νταφούλης, ψυχίατρος

 

Ο ψυχίατρος κ. Παύλος Νταφούλης

Ὁ Σύλλογος Ὀρθοδόξου Ἱεραποστολικῆς Δράσεως «Ὁ Μέγας Βασίλειος» (Παράρτημα Λάρισας) διοργανώνει καί φέτος τήν καθιερωμένη πλέον, μέ ἀφορμή τή γιορτή τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, ἐκδήλωση γιά ἐκπαιδευτικούς, τήν Παρασκευή 30 Ἰανουαρίου 2026, ὥρα 6.30΄μ.μ. στήν αἴθουσα τῆς ΓΕΧΑ, Μανδηλαρᾶ 14, μέ θέμα: Ἡ σύγκριση.

Εἰσηγητής θά εἶναι ὁ δρ. Παῦλος Νταφούλης, ψυχίατρος.

 

 

 

Κοπή βασιλόπιτας από την Ένωση Θεολόγων Λάρισας

 

Aπό το Δ.Σ. του παραρτήματος Λάρισας της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων  ανακοινώνεται ότι την Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2026 διοργανώνεται εκδήλωση, παρουσία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερωνύμου, με το εξής πρόγραμμα:

·         Στις 5.00’ το απόγευμα η ακολουθία του εσπερινού στον ιερό ναό Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων Λάρισας.

·         Με το πέρας της ακολουθίας θα ευλογηθεί από τον Σεβασμιώτατο η πρωτοχρονιάτικη βασιλόπιτα της Ένωσής μας.

·         Κατόπιν, θα ακολουθήσει ομιλία από την δρ Γιολάντα Σίσκου, Ε.ΔΙ.Π. του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού του Α.Π.Θ.,  με θέμα: «Διαχείριση κρίσεων στη σχολική ζωή σύμφωνα με την πατερική θεολογία της Εκκλησίας».

    Η από κοινού λατρεία και επικοινωνία μας θα αποτελέσει μια ευκαιρία πνευματικής χαράς για όλους μας. Καλούνται τα μέλη και οι θεολόγοι του Ν. Λάρισας να προσέλθουν στην ως άνω εκδήλωση.