Σάββατο, 10 Απριλίου 2021

Τμήμα «Θρησκευτικού Τουρισμού» ιδρύεται στο 1ο Ι.Ε.Κ. της Λάρισας

Για τον προγραμματικό σχεδιασμό του 1ου Ινστιτούτου Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Ι.Ε.Κ.) Λάρισας να συμπεριλάβει στον κατάλογο των υπό ίδρυση νέων ειδικοτήτων που θα λειτουργήσουν τη νέα σχολική χρονιά (2021-2022) στο οικείο Ι.Ε.Κ., και αυτήν του «Θρησκευτικού Τουρισμού και Προσκυνηματικών Περιηγήσεων» ενημέρωσε τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμο ο διευθυντής του 1ου Ι.Ε.Κ., κ. Ευθύμιος Παπαδογιάννης, στο πλαίσιο επίσκεψης συνεργασίας που πραγματοποιήθηκε στο γραφείο του Σεβασμιωτάτου, στο Επισκοπείο.

Ολόκληρο το άρθρο στην "ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ" Λαρίσης

Τετάρτη, 24 Μαρτίου 2021

«1821 και ΕKΠΑΙΔΕΥΣΗ»: Με απόλυτη επιτυχία η διαδικτυακή Ημερίδα του ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδος, παρουσία της Υφυπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων και εκπροσώπων της Εκκλησίας * Οι εισηγήσεις των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας που παρουσιάσθηκαν στην Ημερίδα

 


Την καταλυτική συμβολή που είχε η Εκπαίδευση - τα ελληνικά Γράμματα -  τόσο για την διατήρηση της εθνικής μας ιδιοπροσωπίας, παρά τα πολλά – 400 – χρόνια σκλαβιάς, καθώς και την δυναμική που προσέδωσε στο νέο ελληνικό Κράτος, η Εκπαίδευση, ως θεσμός ανασυγκρότησης και ανάπτυξης του τόπου, ανάδειξαν οι εισηγήσεις της διαδικτυακής Ημερίδας με θέμα «1821 και Εκπαίδευση» οργάνωσε  το Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕΚΕΣ) Στερεάς Ελλάδος, τη Τρίτη, 22-03-2021, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Στην ίδια Ημερίδα παρουσιάσθηκαν και εισηγήσεις που τεκμηριώνουν τον καθοριστικό ρόλο που διεδραμάτισε η Εκκλησία προ και μετά την Επανάσταση του 1821 ώστε να διασωθεί η γλώσσα κι ευρύτερα να διατηρηθεί ζωντανή η Παιδεία των Ελλήνων και να παραμείνουν αναλλοίωτα τα ήθη, τα έθιμα και οι τοπικές παραδόσεις που αποτελούν δομικά στοιχεία της ιδιοπροσωπίας του ελληνικού λαού.

Η ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Στην ημερίδα, η οποία στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία καθώς την παρακολούθησαν μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας Webex και του ιστότοπου Youtube πάνω απο 1.000 εκπαιδευτικοί Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης, χαιρέτισε η Υφυπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ζωή (Ζέττα) Μακρή, η οποία συνεχάρη το ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδος για την επιλογή του θέματος, τους Συντονιστές – μέλη της Επιστημονικής και Οργανωτικής Επιτροπή της Ημερίδας για την άριστη οργάνωση και τους ομιλητές για τις λίαν ενδιαφέρουσες θεματικές επιλογές των εισηγήσεών τους και ευχήθηκε συνέχιση των δημιουργικών παιδαγωγικών και επιστημονικών δράσεων του ΠΕΚΕΣ, δηλώνοντας ότι το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων (ΥΠΑΙΘ) θα σταθεί αρωγός.

Το νόημα του 1821, 200 χρόνια μετά

 


Στη σκιά της πανδημίας ο Ελληνισμός θα γιορτάσει  σήμερα τη μεγάλη στιγμή της ιστορίας του, το μεγάλο γεγονός της Εθνικής Παλιγγενεσίας της 25ης Μαρτίου του 1821 που φέτος θα τιμηθεί πανηγυρικά, καθώς, επετειακά, συμπληρώνονται 200 χρόνια από την ηρωική εκείνη, «για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία», εξέγερση κατά του Οθωμανού δυνάστη που εξελίχθηκε σε νικηφόρα Επανάσταση. Τιμούμε την ημέρα αυτή, γιατί αποτέλεσε την αφετηρία, το ηρωικό ξεκίνημα του αδούλωτου λαού μας για ν’ ανοίξει τον δρόμο για την εθνική του αποκατάσταση. Διπλή η γιορτή. Aπό τη μια η μνήμη τού Ευαγγελισμού της Yπεραγίας Θεοτόκου και από την άλλη η έναρξη της Εθνικής Παλιγγενεσίας του Γένους μας, που -όχι τυχαία- ξεκίνησε την ημέρα του Ευαγγελισμού.

* Ολόκληρο το άρθρο στην εφημερίδα "Ελευθερία" Λαρίσης

Κυριακή, 21 Μαρτίου 2021

“1821 και Εκπαίδευση”. Διαδικτυακή ημερίδα του ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδος (Tρίτη, 23.03.2021)

 

Το Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕ.Κ.Ε.Σ.) Στερεάς Ελλάδος στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, διοργανώνει διαδικτυακή Ημερίδα, την Τρίτη 23 Μαρτίου 2021 και ώρα 16:00 - 20:00 μ.μ., με θέμα: « 1821 και Εκπαίδευση».

Η Ημερίδα απευθύνεται σε όλους τους εκπαιδευτικούς Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης. Σ΄ όσους θα συμμετάσχουν θα χορηγηθεί Βεβαίωση παρακολούθησης. Για την καλύτερη οργάνωση και διαχείριση του διαδικτυακού χώρου οι ενδιαφερόμενοι/ες παρακαλούνται να δηλώσουν την πρόθεση συμμετοχής τους στον σύνδεσμο:https://forms.gle/UkwX6e1gS68G91Yf6

 Η παρακολούθηση της ημερίδας θα πραγματοποιηθεί: α) μέσω της πλατφόρμας webex, στη διεύθυνση: https://minedu-primary2.webex.com/meet/xrmarkandonis

και β) ζωντανά, μέσω του Youtube στη διεύθυνση: https://youtu.be/77i2vHDsZXY

* Εισηγητές στη τηλεημερίδα θα είναι, μεταξύ άλλων, οι: Αντώνιος Σμυρναίος, Καθηγητής Ιστορίας της Νεολληνικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας («Μια παιδαγωγούσα Επανάσταση»), Δρ. Χριστίνα Κολοβού, μέλος ΕΔΙΠ Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών («Το ελληνικό θεολογικό βιβλίο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και η Παιδεία του Γένους»), Δρ. Χρίστος Μαρκαντώνης, Οργανωτικός Συντονιστής - Συντονιστής Εκπ/κού Έργου (κλ. ΠΕ70 Δασκάλων) του ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδος («Διονύσιος ο εκ Φουρνά και η Παιδεία στην περιοχή των Αγράφων»), Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος, Συντονιστής Θεολόγων ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδος («Η περί Παιδείας και Εκκλησίας μέριμνα του Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια»), Δρ. Νικόλαος Παύλου, Συντονιστής Θεολόγων ΠΕΚΕΣ Θεσσαλίας («”Ηξεύρεις γράμματα;». Οι “εξομολογήσεις” των κατοίκων του Γαρδικίου Κρεμαστής Λαρίσης (:Πελασγίας Φθιώτιδας), ως τεκμήριο Παιδειας στη Τουρκοκρατία»). Επίσης, ενδιαφέρουσες εισηγήσεις θα παρουσιάσουν προσοντούχοι (M.Sc., PhD) εκπαιδευτικοί Α/θμιας και Β/θμιας Εκπ/σης. 

Aναλυτικά, οι εισηγήσεις και οι εισηγητές, εδώ, στο: Πρόγραμμα της Ημερίδας

Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα της Περιφ. Δ/νσης Εκπ/σης Στερεάς Ελλάδος: https://stellad.pde.sch.gr/new/8275/


Παρασκευή, 12 Μαρτίου 2021

Καλή Σαρακοστή!

 


Tι είναι η Σαρακοστή; Mια περίοδος νηστείας, μια ευκαιρία για ..δίαιτα; ΄Η μήπως μια ευκαιρία για βαθειά περισυλλογή, ένας αγώνας, όχι, όμως, σωματικός, αλλά πνευματικός; Τη Κυριακή (14η Μαρτίου, 2021, της Τυροφάγου) η Εκκλησία μας θα μας καλέσει σε αγώνα: “το στάδιο των αρετών ηνέωκται”,θα μας πεί με το όμορφο τροπάριό της, προσκαλώντας μας στο στίβο του αγώνα: “oι βουλόμενοι αθλήσαι εισέλθετε…”. 

H Μεγάλη Τεσσαρακοστή (Σαρακοστή) είναι η σημαντικότερη περίοδος νηστείας η οποία αρχίζει με την Καθαρά Δευτέρα και οδηγεί στον εορτασμό του Πάσχα, της μεγαλύτερης εορτής για τους Χριστιανούς. Με τον εορτασμό της Καθαράς Δευτέρας που φέτος πέφτει στις 15 Μαρτίου, σηματοδοτείται η έναρξη της περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Σαρακοστής) η οποία οδηγεί στον εορτασμό του Πάσχα (2 Μαΐου).

Τεσσαρακοστή ή απλά Σαρακοστή, ονομάζεται στην Ορθόδοξη Εκκλησία η περίοδος νηστείας διάρκειας σαράντα ημερών. Αν και υπάρχει αντίστοιχη περίοδος νηστείας πριν από τα Χριστούγεννα η οποία ονομάζεται Μικρή Τεσσαρακοστή ή Σαρανταήμερο, με τον όρο Τεσσαρακοστή αναφερόμαστε κυρίως στην νηστεία της περίοδου πριν το Πάσχα που είναι αρχαιότερη και αυστηρότερη και ονομάζεται Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή και Αγία Τεσσαρακοστή και η οποία φέτος αρχίζει τη Δευτέρα, 7 Μαρτίου. 

Σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, η περίοδος αυτή περιελάμβανε και την Μεγάλη εβδομάδα: 

"Ιδού προς το τέλος εφθάσαμεν λοιπόν της Αγίας Τεσσαρακοστής, και της νηστείας διανύσαμε τον πλουν...επειδή εις την μεγάλην ταύτην εβδομάδα εφθάσαμεν τη του Θεού χάριτι". Αυτό επαναλαμβάνει και ο άγιος Νεκτάριος Αιγίνης: "ο χρόνος της κατηχήσεως επερατούτο κατά την Μεγάλην Εβδομάδα της Μεγάλης τεσσαρακοστής". 

Σύμφωνα με τον καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ, Βλ. Φειδά, υπήρξε μια ποικιλία τάσεων για την πασχάλια νηστεία η οποία "οφειλόταν αφ' ενός μεν στην ποικιλία των τοπικών παραδόσεων, αφ' ετέρου δε στην τάση επεκτάσεως της νηστείας προς μίμησιν της πολιτείας του Κυρίου". Aπό τις τάσεις αυτές προέκυψε κατά τo τέλος του 3ου αιώνα η προπασχάλια νηστεία της Μ. Τεσσαρακοστής η οποία μαρτυρείται για πρώτη φορά με την ονομασία Τεσσαρακοστή, στις αρχές του 4ου αιώνα στον 5ο κανόνα της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου όπου αναφέρεται: 

"Αι δε σύνοδοι γινέσθωσαν, μία μεν προ της Τεσσαρακοστής, ίνα πάσης μικροψυχίας αναιρουμένης, το δώρον καθαρόν προσφέρηται τω Θεώ δευτέρα δε..." δηλ. "Οι σύνοδοι να γίνονται μία πριν από τη σαρακοστή, για να προσφέρεται στο Θεό καθαρό το δώρο, αφού εκλείψει κάθε μικροψυχία και η δεύτερη...". 

Παρόμοιες αναφορές κάνει και ο ιστορικός Σωκράτης (380-440) ο οποίος μαρτυρεί διχογνωμία για τη διάρκεια της νηστείας: "Οι δε εν Ιλλυριοίς και όλη τη Ελλάδι, και οι εν Αλεξανδρεία, προ εβδομάδων εξ την προ του Πάσχα νηστείαν νηστεύουσι, Τεσσαρακοστήν αυτήν ονομάζοντες. Άλλοι δε παρά τούτους, οι προ επτά της εορτής εβδομάδων της νηστείας αρχόμενοι, και τρεις μόνας πενθημέρους εκ διαλειμμάτων νηστεύοντες, ουδέν ήττον και αυτοί Τεσσαρακοστήν τον χρόνον τούτον καλούσι. Και θαυμάσαι μοι έπεισι, πως ούτοι περί τον αριθμόν των ημερών διαφωνούντες Τεσσαρακοστήν αυτήν ονομάζουσι".

 Ο τελικός χρόνος έναρξης-λήξης της νηστείας ορίστηκε κατά τον 5ο αιώνα. H νηστεία αυτή έχει θεσπιστεί κατά μίμηση της νηστείας του Χριστού στην έρημο όπως και ο αριθμός των σαράντα ημερών σχετίζεται με την χρονική διάρκεια της νηστείας εκείνης (Ματθ. 4,2). Η διάρκεια της νηστείας εκτείνεται από την Καθαρή Δευτέρα ως το Σάββατο του Λαζάρου, μετά το οποίο αρχίζει η Μεγάλη εβδομάδα. Κατά τη νηστεία εντέλλεται η αποχή από κρέας, ψάρι, αυγό και γαλακτοκομικά, εκτός από την Κυριακή των Βαΐων όπου επιτρέπεται το ψάρι, όπως και την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, αν δε συμπέσει με τη Μ. Εβδομάδα. Με την πάροδο του χρόνου, κάθε πολυήμερη περίοδος νηστείας άρχισε να ονομάζεται Τεσσαρακοστή ή Σαρακοστή (και από την ονομασία αυτή, τα επιτρεπτά προς κατανάλωση τρόφιμα ονομάστηκαν "σαρακοστιανά"). 

Ο Αναστάσιος ο Σιναΐτης (6ος αι.) αναφέρεται σε τρεις τεσσαρακοστές όπου σε αυτές του Πάσχα (49 ημέρες μαζί με τη Μεγάλη εβδομάδα όπου νηστεύουμε σε ανάμνηση των Παθών του Χριστού) και των Χριστουγέννων (40 ημέρες) εντάσσει και αυτή των Αγίων Αποστόλων (από την επομένη των Αγίων Πάντων μέχρι την 28η Ιουνίου). Σε αυτές θα πρέπει να προστεθεί και μία ακόμη σημαντική περίοδος νηστείας, αυτή του Δεκαπενταύγουστου (συνολικά 15 μέρες) όπου εορτάζεται η Κοίμηση της Θεοτόκου. 

Το διάστημα μέχρι τη Μεγάλη εβδομάδα 

Το διάστημα μέχρι τη Μεγάλη εβδομάδα περιλαμβάνει τις εξής εορτές: 

Η πρώτη εβδομάδα της Τεσσαρακοστής λέγεται και Καθαρή, επειδή καθαριζόμαστε εσωτερικά με την προσευχή και τη νηστεία, με την οποία στρέφουμε και το σώμα στην υπηρεσία της ψυχής. 

Η πρώτη Κυριακή της Καθαρής Εβδομάδας λέγεται Κυριακή της Ορθοδοξίας όπου γιορτάζουμε το θρίαμβο της Ορθοδοξίας εναντίον των εχθρών της και την οριστική αναστήλωση των αγίων εικόνων. Η γιορτή αυτή καθιερώθηκε την εποχή της αυτοκράτειρας του Βυζαντίου Θεοδώρας, το έτος 843, όποτε και αναστηλώθηκαν οι άγιες εικόνες. 

Η Δεύτερη Κυριακή των Νηστειών ορίσθηκε εις μνήμη του υπερασπιστή της Ορθοδοξίας αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, που έζησε τον δέκατο τέταρτο αιώνα. Η Εκκλησία προβάλλει το παράδειγμα του αγίου Γρηγορίου προς μίμηση από τους πιστούς.

 Η Τρίτη Κυριακή των Νηστειών είναι η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως. Η Εκκλησία προβάλλει προς προσκύνηση τον Τίμιο και ζωοποιό Σταυρό ψάλλοντας τον ύμνο "Τον Σταυρόν Σου προσκυνούμεν, Δέσποτα, και την αγίαν Σου Ανάστασιν υμνούμεν και δοξάζομεν" (όπως και στην εορτή της υψώσεως του τιμίου και ζωοποιού Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου), υπενθυμίζοντας στους πιστούς ότι πλησιάζει η χαρμόσυνη ημέρα της Αναστάσεως. 

Ακολουθεί η Τετάρτη Κυριακή των Νηστειών όπου γιορτάζουμε τη μνήμη του οσίου Ιωάννου (6ος-7ος αι.), του συγγραφέα του περίφημου βιβλίου της Κλίμακος, ένα βιβλίο με πνευματικές διδαχές που γράφτηκε ώστε "ωσάν κάποια κλίμαξ [σκάλα] που θα φθάνη τις πύλες του ουρανού...θα ανεβάζη εκεί σώους και αβλαβείς όσους θέλουν". 

Την Πέμπτη της εβδομάδας αυτής και κατά τον Όρθρο, ψάλλεται η ακολουθία του Μεγάλου κατανυκτικού Κανόνα. Πρόκειται για το εκτενές ποίημα του σημαντικού μελωδού της Εκκλησίας, αρχιεπίσκοπου Κρήτης Ανδρέα (7ος αι.), που αποτελείται από 280 τροπάρια. Στο έργο αυτό περιέχεται ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και μέσω αυτού η Εκκλησία καλεί τον άνθρωπο να μιμηθεί τις αρετές και "όσα δε των φαύλων απόφευγειν". 

Κατά την Πέμπτη Κυριακή των Νηστειών τελεί η Εκκλησία τη μνήμη της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας.

Κάθε Παρασκευή, από την πρώτη εβδομάδα της Μ. Τεσσαρακοστής ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος ή αλλιώς, οι Χαιρετισμοί, μια καθιερωμένη ονομασία για την ακολουθία του Ακάθιστου ύμνου, η οποία προήλθε από τα αλλεπάλληλα "Χαίρε" που περιλαμβάνει. Στο σύνολό του, ο Ακάθιστος ύμνος περιλαμβάνει 24 οίκους (λειτουργικά άσματα που συνήθως ακολουθούν αλφαβητική ακροστιχίδα) οι οποίοι ψάλλονται τμηματικά σε διάρκεια 5 εβδομάδων ως εξής: καταρχάς 4 ακολουθίες, από 6 οίκους την κάθε φορά, κι έπειτα άλλη μία ακολουθία όπου ψάλλεται ολόκληρος ο Ακάθιστος, και με τους 24 οίκους. 

Το Σάββατο της Έκτης Εβδομάδας της Μ. Τεσσαρακοστής τελείται η μνήμη της αναστάσεως του φίλου του Χριστού Λαζάρου, τον οποίο ο Κύριος ήγειρεν εκ νεκρών λέγοντας δεύρο έξω (Ιωάν. 11,43).

Την επομένη, Έκτη Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής, γιορτάζεται η Κυριακή των Βαΐων, προς ανάμνηση της θριαμβευτικής εισόδου του Ιησού στα Ιεροσόλυμα. 

To πνευματικό νόημα της Σαρακοστής * 

Πώς θα μπορούσε η Μεγάλη Σαρακοστή να έχει όχι μια απλή επιφανειακή, αλλά μια αληθινή επίδραση στην ύπαρξή μας; Πώς είναι δυνατόν να εφαρμόσουμε στη ζωή μας τη διδασκαλία της Εκκλησίας σχετικά με τη Μεγάλη Σαρακοστή όπως μας μεταδίδεται κυρίως μέσα από τη λατρεία αυτής της περιόδου; Τούτη η ζωή είναι πολύ διαφορετική από τη ζωή των ανθρώπων εκείνων που ζούσαν τον καιρό που γράφονταν αυτοί οι ύμνοι και οι Ακολουθίες και συντάσσονταν οι κανόνες και τα τυπικά. Ζούσε τότε κανείς σε μια σχετικά μικρή και βασικά αγροτική κοινωνία, μέσα σ' ένα οργανωμένο ορθόδοξο κόσμο και η Εκκλησία διαμόρφωνε το γενικό ρυθμό της ζωής του. Τώρα όμως ζούμε σε τεράστια αστικά κέντρα, σε τεχνοκρατούμενες κοινωνίες, πληθωρικές στα θρησκευτικά «πιστεύω» τους με εκκοσμικευμένες απόψεις για τον κόσμο, και μέσα σ' αυτές εμείς οι ορθόδοξοι αποτελούμε μια ασήμαντη μειονότητα. 

Η Μεγάλη Σαρακοστή δεν είναι πια «αισθητή», όπως ήταν παλιά στην Ελλάδα ή στην Ρωσία, ας πούμε. Η ερώτησή μας λοιπόν είναι πολύ ουσιαστική: πώς μπορούμε εμείς -πέρα από το να κάνουμε μια ή δυο «συμβατικές» αλλαγές στην καθημερινή ζωή μας - να τηρήσουμε τή Σαρακοστή; Είναι φανερό, λόγου χάρη, ότι για τους πιο πολλούς από τους πιστούς το να παρακολουθούν καθημερινά τις Ακολουθίες αυτής της περιόδου είναι πέρα από κάθε συζήτηση. Εξακολουθούν, φυσικά να εκκλησιάζονται την Κυριακή, αλλά, όπως έχουμε πει, τις Κυριακές της Σαρακοστής η Θεία Λειτουργία, τουλάχιστον εξωτερικά, δεν αντανακλά κάτι από τη Μεγάλη Σαρακοστή και έτσι δεν μπορεί κανείς να έχει ούτε καν την αίσθηση του λατρευτικού τυπικού της Σαρακοστής, δεδομένου μάλιστα ότι η λατρεία είναι το μόνο μέσο που μας μεταφέρει στο πνεύμα της Σαρακοστής. Και εφ' όσον η Σαρακοστή με κανένα τρόπο δεν χρωματίζει τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουμε, δεν είναι ν' απορεί κανείς που αρνητικά καταλαβαίνουμε τη Σαρακοστή, δηλαδή, σαν μια περίοδο στην οποία απαγορεύονται μερικά πράγματα, όπως το κρέας, τα λίπη, οι χοροί και οι διασκεδάσεις.

Η συνηθισμένη ερώτηση: «τι προσπαθείς να στερηθείς τούτη τη Σαρακοστή;» συνοψίζει τέλεια την αρνητική προσέγγιση της Σαρακοστής. Σαν θετική προσέγγιση, θεωρείται η αντίληψη ότι η Σαρακοστή είναι ο καιρός για την πραγματοποίηση της ετήσιας «υποχρέωσης» της Εξομολόγησης και της θείας Κοινωνίας («... και όχι αργότερα από την Κυριακή των Βαΐων...» έγραφε ένα φυλλαδιάκι μιας ενορίας). Και αφού εκπληρωθεί αυτή η υποχρέωση τότε το υπόλοιπο της Σαρακοστής φαίνεται να χάνει όλα τα θετικά νοήματα.Έτσι είναι φανερό ότι έχει αναπτυχθεί μια, μάλλον βαθιά, διαφωνία ανάμεσα στο πνεύμα ή τη «θεωρία» της Σαρακοστής, που προσπαθούμε να σκιαγραφήσουμε με βάση τη λατρεία, και στην κοινή και συνηθισμένη αντίληψη που επικρατεί και υποστηρίζεται όχι μόνο από τους λαϊκούς αλλά ακόμα και από τους ίδιους τους κληρικούς. Γιατί είναι πάντοτε πολύ πιο εύκολο να περιορίσεις κάτι πνευματικό μέσα σε κάτι τυπικό παρά ν' αναζητήσεις το πνευματικό μέσα στο τυπικό. 

Μπορούμε να πούμε, χωρίς καμιά υπερβολή, ότι αν και η Μεγάλη Σαρακοστή "τηρείται" ακόμα, όμως έχει χάσει την επίδρασή της στη ζωή μας, σταμάτησε να είναι το λουτρό της μετανοίας και της ανανέωσης που είχε σαν σκοπό της, σύμφωνα με τη λειτουργική καί πνευματική διδασκαλία της Εκκλησίας. Αλλά τότε, μπορούμε άραγε να ξαναβρούμε και να ξανακάνουμε τη Μεγάλη Σαρακοστή μια πνευματική δύναμη για την καθημερινή πραγματικότητα της ύπαρξής μας; Η απάντηση σ' αυτή την ερώτηση εξαρτάται πρώτα πρώτα - θα έλεγα και μοναδικά - από το αν επιθυμούμε να πάρουμε στα σοβαρά τη Μεγάλη Σαρακοστή ή όχι. Όσο και αν είναι νέες ή διαφορετικές οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούμε σήμερα, όσο και αν είναι πραγματικές οι δυσκολίες και τα εμπόδια που υψώνονται από το σύγχρονο κόσμο μας, τίποτε απ' αυτό δεν αποτελεί αμετάκλητο εμπόδιο, τίποτε δεν κάνει τη Μεγάλη Σαρακοστή «αδύνατη». 

Η πραγματική αιτία για την οποία βαθμιαία χάνουμε την επίδραση της Σαρακοστής στη ζωή μας βρίσκεται βαθύτερα. Είναι η δική μας συνειδητή ή ασυνείδητη μείωση της θρησκείας σε ένα επιπόλαιο τυπικισμό και συμβολισμό, πράγμα που αποτελεί ακριβώς το ξεστράτισμα και μετριάζει τη σοβαρότητα των απαιτήσεων της θρησκείας από τη ζωή μας, την αίτηση για δέσμευση και προσπάθεια. Αυτή η μείωση, θα πρέπει να προσθέσουμε, είναι, κατά κάποιο τρόπο, ιδιόμορφη στην Ορθοδοξία. Οι χριστιανοί της Δύσης, Καθολικοί ή Προτεστάντες, όταν αντιμετωπίζουν αυτό που εκείνοι θεωρούν «αδύνατον» αλλάζουν την ίδια τη θρησκεία, την «προσαρμόζουν» στις νέες συνθήκες έτσι ώστε να την κάνουν «εφαρμόσιμη». Πρόσφατα, λόγου χάρη, είδαμε τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία πρώτα να ελαττώνει τη νηστεία στο κατώτατο όριο και ύστερα να την ξεφορτώνεται τελείως.

Με σωστή και δικαιολογημένη αγανάκτηση, καταγγέλλουμε μια τέτοια «προσαρμογή» σαν προδοσία της χριστιανικής παράδοσης και σαν περιορισμό στο ελάχιστο της χριστιανικής πίστης. Και πραγματικά, η αλήθεια και η δόξα της Ορθοδοξίας είναι ότι δεν «προσαρμόζεται» και δεν συμβιβάζεται με τις χαμηλότερες επιδιώξεις και δεν κάνει το Χριστιανισμό «εύκολο». Αυτό είναι η δόξα για την Ορθοδοξία αλλά φυσικά, όχι για μας, τους ορθόδοξους. Δεν είναι σήμερα, ούτε και χθες, αλλά πολύ παλιότερα που βρήκαμε ένα τρόπο να συμφιλιώνουμε τις απόλυτες απαιτήσεις της Εκκλησίας με την ανθρώπινη αδυναμία μας• και αυτό δεν γίνεται μόνο με «απώλεια του προσώπου» αλλά και με πρόσθετες αφορμές για αυτοδικαίωση και ήσυχη συνείδηση. 

Ο τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι η εκπλήρωση αυτών των απαιτήσεων συμβατικά, και ο συμβολικός τυπικισμός που διαποτίζει σήμερα όλη τη θρησκευτική μας ζωή. Έτσι, λόγου χάρη, δε θα σκεπτόμασταν ποτέ να αναθεωρήσουμε τη Λειτουργία μας και τους μοναστικούς κανονισμούς της -Θεός φυλάξοι!- θα συνεχίζαμε όμως να ονομάζουμε την Ακολουθία της μιας ώρας «ολονύκτια αγρυπνία» και υπερήφανα θα εξηγούσαμε ότι αυτή είναι η ίδια Ακολουθία που έκαναν οι μοναχοί στη Λαύρα του Αγίου Σάββα τον 9ο αιώνα! Σε σχέση με τη Μεγ. Σαρακοστή, αντί να κάνουμε ουσιαστικές ερωτήσεις -«τι είναι νηστεία; ή «τι είναι Σαρακοστή»;- εμείς ικανοποιούμαστε με τα σύμβολά της. Στα εκκλησιαστικά περιοδικά και φυλλάδια εμφανίζονται συνταγές για «ένα υπέροχο νηστήσιμο πιάτο»! 

Μπορεί ακόμα η ενορία και να συγκεντρώσει μερικά πάρα πάνω χρήματα οργανώνοντας ένα καλοδιαφημισμένο «σαρακοστιανό γεύμα». Είναι τόσα πολλά εκείνα που στις εκκλησίες μας εξηγούνται συμβολικά σαν ενδιαφέροντα, πολύχρωμα και διασκεδαστικά έθιμα και παραδόσεις, σαν κάτι δηλαδή που μας δένει όχι τόσο πολύ με τον Θεό και με μια νέα ζωή «εν Αυτώ», όσο με το παρελθόν και τις συνήθειες των προγόνων μας, ώστε γίνεται όλο και περισσότερο δύσκολο να διακρίνουμε πίσω απ' αυτά τα λαϊκά έθιμα τη σοβαρότητα της θρησκείας σε όλη της την έκταση. Θέλω να τονίσω ότι δεν υπάρχει τίποτε το άσχημο στα διάφορα έθιμα. Όταν αυτά πρωτοεμφανίστηκαν ήταν τα μέσα με τα οποία η κοινωνία μπορούσε να δείξει ότι έπαιρνε στα σοβαρά τη θρησκεία. Τότε τα έθιμα δεν ήταν σύμβολα, αλλά η ίδια η ζωή. Αυτό που συνέβηκε πάντως ήταν το ότι καθώς άλλαξε η ζωή και έπαψε λίγο λίγο η θρησκεία να τη διαμορφώνει στην ολότητά της, λίγα από τα έθιμα διασώθηκαν σαν σύμβολα ενός τρόπου ζωής που δεν υπήρχε πια. Και αυτό που διασώθηκε ήταν εκείνο που, αφ' ενός είναι έντονα ζωντανό και αφ' ετέρου είναι λιγότερο δύσκολο.

 Ο πνευματικός κίνδυνος εδώ είναι ότι σιγά σιγά αρχίζει κανείς να καταλαβαίνει τη θρησκεία σαν ένα σύστημα από σύμβολα και έθιμα μάλλον, παρά να ερμηνεύει όλα αυτά σαν μια πρόκληση για πνευματική ανανέωση και προσπάθεια. Μεγαλύτερη είναι η προσπάθεια που γίνεται για να προετοιμάζονται νηστίσιμα φαγητά ή για το πασχαλινό τραπέζι, παρά για τη νηστεία και τη συμμετοχή στην πνευματική πραγματικότητα του Πάσχα. Αυτό σημαίνει ότι, όσο τα έθιμα και οι παραδόσεις δεν συνδεθούν και πάλι με τη γενική θρησκευτική αντίληψη από την οποία προέρχονται, όσο δηλαδή δεν παίρνουμε στα σοβαρά τα σύμβολα, η Εκκλησία θα παραμένει χωρισμένη από τη ζωή και δεν θα την επηρεάζει καθόλου. Αντί να παριστάνουμε με σύμβολα την «πλούσια κληρονομιά» μας καιρός είναι ν' αρχίσουμε να την ενσωματώνουμε στην καθημερινή ζωή μας. Το να πάρουμε λοιπόν στα σοβαρά τη Μεγάλη Σαρακοστή σημαίνει ότι θα τη θεωρούμε, πρώτα απ' όλα με την πιο βαθιά έννοια, μια πνευματική πρόκληση που απαιτεί αντίδραση, απόφαση, πρόγραμμα και συνεχή προσπάθεια. Kαι ακριβώς για το λόγο αυτό, όπως ξέρουμε, θεσπίστηκαν από την Εκκλησία οι εβδομάδες προετοιμασίας για τη Μεγάλη Σαρακοστή. 

Η περίοδος αυτή είναι καιρός για δράση, για απόφαση, για προγραμματισμό. Και ο καλύτερος και ευκολότερος τρόπος είναι ν' ακολουθήσουμε την καθοδήγηση της Εκκλησίας που είναι η μελέτη και ο στοχασμός πάνω στα πέντε ευαγγελικά θέματα που μας προσφέρονται τις πέντε Κυριακές της περιόδου πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή. Τα θέματα αυτά είναι: η διακαής επιθυμία (Ζακχαίος), η ταπείνωση (Τελώνης και φαρισαίος), επιστροφή από την εξορία (Άσωτος), η κρίση (Κυριακή της Απόκρεω) και η συγχωρητικότητα (Κυριακή της Τυροφάγου). Αυτές οι ευαγγελικές περικοπές δεν διαβάζονται μόνο και μόνο για ν' ακουστούν στην Εκκλησία• σκοπός είναι να τις «πάρω μαζί μου στο σπίτι» και να στοχαστώ πάνω σ' αυτές σχετίζοντάς τις μάλιστα με τη ζωή μου, την οικογενειακή μου κατάσταση, τις επαγγελματικές υποχρεώσεις μου, το ενδιαφέρον μου για τα υλικά πράγματα, τις σχέσεις μου με τους συγκεκριμένους ανθρώπους με τους οποίους ζω. Αν σ' αυτή την προσπάθεια περισυλλογής προσθέσει κανείς και την προσευχή αυτής της περιόδου: «της μετανοίας άνοιξόν μοι πύλας ζωοδότα...» και τον ψαλμό 136 «επί των ποταμών της Βαβυλώνος εκεί εκαθήσαμεν...» μπορεί να καταλάβουμε τι σημαίνει να «νιώθεις ότι είσαι με την Εκκλησία», και πώς μπορεί μια λειτουργική περίοδος να χρωματίσει τη καθημερινή ζωή. Επίσης είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να διαβάσει κανείς κάποιο θρησκευτικό βιβλίο. Ο σκοπός δε αυτού του διαβάσματος δεν είναι μόνο ν' αυξήσουμε τις θρησκευτικές γνώσεις μας• είναι βασικά να καθαρίσουμε το μυαλό μας απ' όλα όσα συνήθως το πλημμυρίζουν. Είναι πραγματικά απίστευτο πόσο στο μυαλό μας συνωστίζονται όλων των ειδών οι έννοιες, τα ενδιαφέροντα, οι αγωνίες και οι εντυπώσεις και πόσο ελάχιστο έλεγχο ασκούμε πάνω σ' όλα αυτά. Διαβάζοντας ένα θρησκευτικό βιβλίο συγκεντρώνουμε την προσοχή μας σε κάτι εντελώς διαφορετικό από το συνηθισμένο περιεχόμενο των σκέψεών μας• δημιουργείται έτσι μια άλλη διανοητική και πνευματική ατμόσφαιρα. Όλα αυτά, φυσικά, δεν είναι «συνταγές», ίσως να υπάρχουν άλλοι τρόποι για να προετοιμαστεί κανείς για τη Σαρακοστή. Το βασικό σημείο είναι ότι, στη διάρκεια αυτής της περιόδου βλέπουμε τη Μεγάλη Σαρακοστή σαν να βρίσκεται σε κάποια απόσταση, σαν κάτι δηλαδή που ακόμα έρχεται και που μας το στέλνει ο ίδιος ο Θεός σαν ευκαιρία για αλλαγή, για ανανέωση, για εμβάθυνση, και ότι παίρνουμε αυτή την επερχόμενη ευκαιρία πολύ στα σοβαρά. Έτσι, όταν την Κυριακή της Συγγνώμης αφήνουμε το σπίτι μας και πάμε στον Εσπερινό, μπορεί να είμαστε έτοιμοι να κάνουμε δικά μας - έστω και για λίγο - τα λόγια από το Μεγάλο Προκείμενο που ανοίγει τη Μεγάλη Σαρακοστή: Mη αποστρέψης το πρόσωπόν σου από του παιδός σου, ότι θλίβομαι... 

(* Από το βιβλίο «Μεγάλη Σαρακοστή», του π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, εκδ. Ακρίτας)


Κυριακή, 7 Μαρτίου 2021

Συμπαράσταση του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς τους σεισμοπλήκτους του Νομού Λαρίσης

 


Το Γράμμα

Τη συμπαράσταση και τη συμπάθεια του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς τους σεισμοπλήκτους της Θεσσαλίας, η οποία επλήγη από τους δύο ισχυρούς σεισμούς που σημειώθηκαν τις προηγούμενες ημέρες, εξέφρασε η Α.Θ. Παναγιότης ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, με Γράμματά του προς τους Σεβ. Μητροπολίτες Λαρίσης & Τυρβάνου κ.κ. Ιερώνυμο και Ελασσώνος κ. Χαρίτωνα. 

Η Μητέρα Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως και προσωπικά ο Παναγιώτατος, αυτές τις δύσκολες ώρες της δοκιμασίας για τους κατοίκους της Θεσσαλίας, προσεύχονται για την ανακούφιση όλων των πληγέντων, για την ταχεία αποκατάσταση των ζημιών, καθώς και για την ενίσχυση των αρμοδίων κρατικών και τοπικών αρχών στο δύσκολο έργο τους.

   "ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ"


 

Δευτέρα, 1 Φεβρουαρίου 2021

I. M. Kονιδάρης: "Ας πορευθούν οι κληρικοί προς τους πιστούς".

 


Tου κ. Ιωάννη Μ. Κονιδάρη*

Τώρα που πέρασαν τα Θεοφάνεια και τα δαιμόνια, οι «καλικάντζαροι», κατά τη λαϊκή δοξασία, επέστρεψαν και πάλι στα υποχθόνια κελιά τους, κρίνω πως είναι κατάλληλη η στιγμή να διατυπωθούν ψύχραιμα μερικές σκέψεις σχετικά με την πρόσφατη αιφνίδια κρίση στις σχέσεις της διοικούσας Εκκλησίας της Ελλάδος και της πολιτείας με αφορμή τον εορτασμό των Φώτων.

Την ασυνεννοησία των δύο πλευρών, για πρώτη φορά μετά την έναρξη της πανδημίας, ακολούθησε δημόσια συζήτηση που μόνον με τον όρο βαττολογίες μπορεί να χαρακτηρισθεί. Άσκοπες φλυαρίες, οι οποίες αναμάσησαν όλο τα φάσμα των απόψων που κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί για αλλαγή στο καθεστώς σχέσεων Εκκλησίας και Πολιτείας, απόψεων που ποτέ δεν πήραν σάρκα και οστά, καθώς μεταξύ της διοικούσας Εκκλησίας και όλων των πολιτικών δυνάμεων ισχύει αυτό που λέει ο λαός μας, «μαζί δεν κάνουμε και χώρια δεν μπορούμε»…

Ιδιαίτερα θλιβερή, βέβαια, υπήρξε η σύγκριση, από συγκεκριμένες πλευρές, της λειτουργίας των Ναών με το άνοιγμα του λιανεμπορίου, πράγμα που έδωσε λαβή σε κάποιους να ισχυρισθούν ότι όλα αυτά γίνονται για «το παγκάρι». Θου Κύριε φυλακήν τω στόματί μου…

Εξίσου θλιβερή υπήρξε η προσωπική αναφορά, από προβεβλημένους Μητροπολίτες, σε συγκεκριμένα πολιτικά πρόσωπα ως υπαίτια των κυβερνητικών αποφάσεων, οι οποίες προφανώς πρέπει να τηρούνται ανεξαιρέτως από όλους. Θυμίζω, ότι κατά τη «διαβεβαίωσή» τους, ενώπιον του/της Προέδρου της Δημοκρατίας, οι Αρχιερείς δηλώνουν «υπακοήν εις το Σύνταγμα και τους νόμους του Κράτους»…

Γεγονός είναι ότι η πανδημία συνεχίζεται, θεραπεία δεν έχει βρεθεί, οι συνέπειες του συγχρωτισμού λόγω των εορτών δεν έχουν ακόμη οριστικά αποτιμηθεί, τα κρούσματα αυξάνονται, ιδίως στην Αττική, οι θάνατοι έχουν ξεπεράσει τους 5.300, που δεν είναι ένας αριθμός, αλλά ψυχές, άνθρωποι, με συγγενείς και κοινωνικό περίγυρο, ενώ οι εμβολιασμοί, τουλάχιστον προ το παρόν, καρκινοβατούν, οι αρνητές, τόσο του ιού όσο και του εμβολίου, επιπολάζουν και η επίτευξη μιας μερικής έστω ανοσίας του πληθυσμού δεν προβλέπεται πριν από το Πάσχα…

Από την άλλη πλευρά το εκκλησιαστικό εορτολόγιο προχωρά κανονικά, μετά ένα μήνα ανοίγει το Τριώδιο, ακολουθούν οι Απόκριες και η εορτή του Ευαγγελισμού, αναζωπυρώσεις είναι πιθανές και νέες συγκρούσεις δεν πρέπει να αποκλείονται…

Εκτιμώ, λοιπόν, ότι ίσως θα πρέπει να επιχειρηθεί από την πλευρά της διοικούσας Εκκλησίας μια ρηξικέλευθη ανατροπή που δεν θίγει την εκκλησιολογία της. Ενώ δηλ. έως τώρα η Εκκλησία, με το ειδικό βάρος της, επιμένει στη διευκόλυνση της μετάβασης των πιστών στους ναούς, ας έλθει αυτή τη φορά εκείνη προς τους πιστούς, προς τα μέλη της, ασκώντας την ενισχυτική και παρηγορητική αποστολή της.

Είναι γνωστό, άλλωστε, ότι η Εκκλησία εκτός από το ποίμνιό της εν ζωή (στρατευομένη Εκκλησία) διατηρεί τα μέλη της στους κόλπους της και μετά το θάνατό τους (θριαμβεύουσα Εκκλησία), γιαυτό και τελούνται τρισάγια και μνημόσυνα γι αυτούς.

Ας μεταβούν, λοιπόν, όλοι οι Αρχιερείς, Μητροπολίτες και Επίσκοποι, στα νεκροταφεία των περιοχών τους και ας τελέσουν τρισάγια μπροστά στους φρεσκοσκαμμένους τάφους, όπου τα μέλη της τοπικής Εκκλησίας έχουν ενταφιασθεί, συχνά σε ξεχωριστές ζώνες και υπό μακάβριες συνθήκες.

Ας μεταβούν και οι πολλές χιλιάδες κληρικοί μας (Αρχιμανδρίτες, πρεσβύτεροι, διάκονοι) στους ενορίτες τους, σε εκείνους που γνωρίζουν ότι έχασαν δικούς τους ανθρώπους, που δεν μπόρεσαν να τους αποχαιρετήσουν, που δεν τους πένθησαν καν, καθώς τα φέρετρα των νεκρών από κορωνοϊό τυλιγμένα σε διπλούς αδιάβροχους σάκκους ενταφιάζονται, πολλές φορές χωρίς να επιτραπεί η εξόδιος ακολουθία εντός του ναού, αλλά μόνο πάνω στον τάφο, για λόγους υγειονομικούς, για μια δεκαετία.

Ας παρηγορήσουν, λοιπόν, οι κληρικοί τους άτυχους συνανθρώπους μας που έχασαν γονείς και αδέλφια, συντρόφους και παιδιά, ας τους επισκεφθούν στα σπίτια τους, ας τους δείξουν έμπρακτα τη χριστιανική αλληλεγγύη.

΄Ολα αυτά δεν χρειάζεται να γίνουν εντός των ναών, είναι όμως εξίσου σημαντικά, καθώς ο λόγος και η αποστολή της Εκκλησίας μας δεν είναι μόνον ευχαριστιακός και διδακτικός, αλλά και ενισχυτικός και παρηγορητικός. ΄Αλλωστε αυτή είναι η μεγάλη ανάγκη όσων κτυπήθηκαν οι ίδιοι από τον ιό και όσων έχασαν τους ανθρώπους τους από αυτή τη μάστιγα της ανθρωπότητας, καθώς η ψυχική υγεία τους έχει βαρύτατα επιβαρυνθεί.

Και για να μη θεωρηθούν όλα αυτά ακαδημαϊκές αδολεσχίες, ας μου επιτρέψει ο αναγνώστης, όλως εξαιρετικώς, την κατάθεση μιας προσωπικής μαρτυρίας.

Από μικρό παιδί έβλεπα στο σπίτι μας τις φωτογραφίες το διάκου – παππού μου και της γιαγιάς μου, από την πατρική πλευρά, και γνώριζα ότι πέθαναν στην Κεφαλονιά στη διάρκεια της πανδημίας της «ισπανικής», όπως αποκλήθηκε, γρίππης του 1918/1919. Μαζί τους πέθαναν και τα τέσσερα από τα οκτώ παιδιά τους. Αυτά που επέζησαν κατέληξαν στο ορφανοτροφείο, που σημάδεψε την υγεία τους. Η οικογένεια ρήμαξε.

Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι εκατό χρόνια μετά θα ζούσα μια παρόμοια πανδημία, είχα συνειδητοποιήσει, όμως, πολύ ενωρίς, πως και οι κληρικοί δεν είναι άτρωτοι.

* Ο κ. Ι. Μ. Κονιδάρης είναι ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το άρθρο αναδημοσιεύεται από την εφημ. "ΤΟ ΒΗΜΑ" (19.01.2021)


Σάββατο, 16 Ιανουαρίου 2021

"Σιγησάτω πᾶσα σὰρξ βροτεία". Υπό πρωτοπρεσβυτέρου π. Δημητρίου Θεοδωροπούλου, προϊσταμένου ιερού ναού Αγ. Γεωργίου Καρδίτσης

 


Πρωτοπρεσβυτέρου π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου,  

Προϊσταμένου Ἱ. Ν. Ἁγ. Γεωργίου Καρδίτσης


Μὲ τὴν ἔναρξη τῆς παναδημίας καὶ τὶς γνωστὲς ἐπιπτώσεις της στὴν ἐκκλησιαστικὴ ζωὴ πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ λέγονται περὶ τῆς θείας κοινωνίας.

Ἤδη ἀπὸ νωρὶς ἐξεδόθη ἀνακοίνωσις τῆς Ἁγίας καὶ Ἱερᾶς Συνόδου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, στὴν ὁποίαν μεταξὺ ἄλλων ἀναφέρεται: «Ἡ Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία γνωρίζει ἐμπειρικῶς μέσα ἀπὸ τὴν δισχιλιετῆ πορείας της, ὅτι ἡ Θεία Κοινωνία εἶναι "ἀντίδοτον τοῦ μὴ ἀποθανεῖν" καὶ μένει στὴν μέχρι τώρα Ὀρθόδοξη διδασκαλία περὶ τῆς Θείας Μεταλήψεως».

Στὴν παραπάνω θέση συναντῶνται ἀσφαλῶς καὶ χωρὶς καμμία ἀπόκλιση ὅλες οἱ ἀνὰ τὸν κόσμον Ἐκκλησίες - οἱ κατὰ τόπους Ἐκκλησίες.

Πρόκειται γιὰ κατάθεση δισχιλιετοῦς ἐμπειρίας. Ὅπως καὶ νὰ τὸ κάνουμε, δὲν εἶναι λίγο. Εἶναι ἕνα διαρκὲς θαῦμα. Τὸ πιὸ μεγάλο καὶ συνάμα τὸ πιὸ συνηθισμένο θαῦμα τῶν Χριστιανῶν, τὸ καθημερινό τους θαῦμα. Εἶναι τόσο μεγάλο, μὰ συγχρόνως καὶ τόσο αὐτονόητο, ποὺ δὲν τοὺς ἀπασχολεῖ πλέον, δὲν τοῦ δίνουν καμμία σημασία. Εἶναι ὄχι σὰν θαῦμα πιά, ἀλλὰ σὰν ἕνα φυσικὸ γεγονός.

Ὅμως δὲν εἶναι φυσικό. Εἶναι ὑπερβατικὸ τῆς φύσεως. Καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν μπορεῖ νὰ πείσει τοὺς πάντες.

Ὑπάρχουν ἀδελφοί μας σήμερα (πεῖτε τους ἀσθενεῖς τῇ πίστει, ἢ ὅπως ἀλλιῶς θέλετε — πρὸς ἀποδιοπόμπευσιν πάντως δὲν εἶναι) οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται νὰ προσέλθουν στὸ ἅγιον Ποτήριον. Ἀλλ’ ἂν αὐτοὶ δὲν πείθονται, πῶς θὰ πεισθοῦν οἱ «ἔξω»;

Μπορεῖ νὰ εἶναι τόσο μακραίωνος ἡ ἐμπειρία, μπορεῖ νὰ εἶναι ἀδίρητος ἡ γλῶσσα τῶν ἀριθμῶν, ἡ στατιστικὴ ἀλήθεια, ὅμως δὲν παύουν ὅλα αὐτὰ νὰ ἀναφέρονται σὲ γεγονὸς ὑπερβατικὸ τῆς φύσεως, πνευματικό.

Γι’ αὐτὸ καὶ σφάλλουμε, ὅταν προσπαθοῦμε τὸ ὑπερβατικὸ τοῦτο νὰ καταβιβάσουμε εἰς τὸ ἐπίπεδο τοῦ λογικοῦ. Ὅταν τὸ ὑπερβατικὸ ἐκλογικεύεται, καταντᾷ ἅλας μεμωραμένον. Κάτι τέτοιο ἔπαθαν οἱ σχολαστικοὶ τοῦ ΙΒ΄ αἰ., ὅταν προσπάθησαν μὲ ὅρους τῆς ἀριστοτελικῆς φιλοσοφίας νὰ ἑρμηνεύσουν τὸ μυστήριον τῆς μεταβολῆς τῶν τιμίων δώρων — ἔπεσαν στὴν γκάφα τῆς «μετουσιώσεως».

Ἂν προσπαθήσουμε νὰ κάνουμε κι ἐμεῖς σήμερα τὸ ἴδιο, θὰ καταντήσουμε μετ’ ἀκριβείας σὲ ἕναν «ὀρθόδοξο σχολαστικισμό». Διότι πῶς μπορεῖ, ἐπὶ παραδείγματι, ἡ λογική μας νὰ συμβιβάσει τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκεῖνο ποὺ εἶναι τὸ ἀντίδοτον τῆς φθορᾶς καὶ τοῦ θανάτου (ὁ ἡγιασμένος ἄρτος καὶ ὁ οἶνος), συγχρόνως ὑπόκειται στοὺς νόμους τῆς φθορᾶς καὶ χρειάζεται τὴν δική μας ἰδιαίτερη φροντίδα γιὰ νὰ μὴ φθαρεῖ (μουχλιάσει κ.λπ.);

Τοῦτο δὲν ἑρμηνεύεται. Ὅμως διδάσκει. Διδάσκει ὅτι ὁ Θεὸς δὲν θέλει νὰ ὁρίζει βάσεις ἀπολύτου ἀντικειμενικότητος. Δὲν θέλει ἡ πίστη μας νὰ βασίζεται σὲ ντοκουμέντα. Ἡ πίστις εἶναι καὶ αὐτῆς τῆς ἐμπειρίας ἀκόμη ὑπερβατική. Οἱ ἀντικειμενικότητες καὶ τὰ ντοκουμέντα ὑποχρεώνουν, καταθλίβουν, ἐν τέλει παραβιάζουν τὴν ἐλευθερία ποὺ ἀποτελεῖ πρωταρχικὸ καὶ θεμελιῶδες ὀντολογικὸ κατηγόρημα τῆς ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ καὶ κατ’ ἐπέκτασιν τοῦ κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν ἐκείνου πλασθέντος ἀνθρώπου.

Μπορεῖ νὰ βάλω ἕναν ἄνθρωπο μπροστὰ σὲ μία εἰκόνα ποὺ μυροβλύζει, νὰ τοῦ πῶ «ἔλα μύρισε γιὰ νὰ πεισθεῖς», καὶ ἐκεῖνος νὰ μοῦ πεῖ «δὲν μυρίζω κάτι». Δὲν εἶναι μπουκάλι μὲ ἄρωμα ποὺ ἐξ ἀντικειμένου μυρίζει καὶ δὲν μπορεῖς νὰ ἀρνηθεῖς τὴν μυρωδιά του. Εἶναι ὑπερβατικὸ τὸ γεγονός. Θὰ πρέπει καὶ ἐσὺ νὰ θές, καὶ ἡ εἰκόνα (τὸ εἰκονιζόμενο πρόσωπο) νὰ ἀνταποκριθεῖ. Ἔχουμε νὰ κάνουμε μὲ πρόσωπα ἐδῶ, ὄχι μὲ ἀντικείμενα, μὲ ἐλευθερία, ὄχι μὲ ἀναγκαστικότητα.

Καὶ δὲν ἔχει νόημα τὸ νὰ κάνω κάποιον νὰ πιστεύσει μὲ τέτοιον τρόπο. Ἂν ἦταν ἔτσι, θὰ εἶχε κατεβεῖ καὶ ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ἀπὸ τὸν σταυρό, ὅταν τοῦ τὸ ζητοῦσαν γιὰ νὰ πιστεύσουν. Θὰ κυκλοφοροῦσε ἀνάμεσά μας μὲ τὰ σημάδια τῶν ἤλων καὶ ὅλοι θὰ πίστευαν, ἤθελαν δὲν ἤθελαν. Ὅμως αὐτὸ δὲν εἶναι πίστη. Δὲν θέλει τέτοια πίστη ὁ Θεός. Ὁ Χριστὸς ἔφυγε γιὰ νὰ ἔλθει ὁ Παράκλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἐλευθερίας, ὥστε ὅσοι θέλουν, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ἤτοι ἐν ἐλευθερίᾳ νὰ ὁδηγηθοῦν στὸν Χριστό. Ἐρωτικῶς ὁδηγεῖται κανεὶς στὸν Χριστό, ὄχι στανικῶς. «Βουλομένων γάρ, οὐ τυραννουμένων τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον» (Ἅγ. Γρηγόριος Θεολόγος).

Ἂν κοινωνήσω κάμποσους ἀνθρώπους ποὺ νοσοῦν ἀπὸ κορωνοϊό, ὕστερα κάνω τὸ test καὶ βγεῖ ἀρνητικό, θὰ ἔχω στὰ χέρια μου ἀκλόνητο τεκμήριο; Κι ἂν τὸ test βγεῖ θετικό, τί τότε ἆράγε· θὰ πεῖ ὅτι κόλλησα ἀπὸ τὴν θεία κοινωνία;

Ἐπικίνδυνες τέτοιας λογῆς ἀποκοτιές. Ἀπαράδεκτα τοιουτότροπα πειράματα. Προκαλοῦν μᾶλλον, παρὰ οἰκοδομοῦν. Ἂς μὴ παίζουμε ἐν οὐ παικτοῖς. Ἂς μὴ εὐτελίζουμε τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, τὰ ἱερά μας μυστήρια. Δὲν εἶναι ὅπλα διὰ νὰ κατατροπώσουμε τοὺς ὑπεναντίους. Οὐρανόφοιτες μελῳδίες εἶναι ποὺ καλοῦν εἰς εὐωχίαν μυστικήν. Οὔτε πειράματα χρειάζονται, οὔτε θεολογικὲς ἀκροβασίες. «Εἰ δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται (ὁ ἄρτος σῶμα καὶ ὁ οἶνος αἷμα Χριστοῦ), ἀρκεῖ σοι ἀκοῦσαι, ὅτι διὰ Πνεύματος ἁγίου […] ὁ δὲ τρόπος ἀνεξερεύνητος» (Ἰω. Δαμασκηνός)1.

Τὰ ἐπὶ πλέον δὲν χρειάζονται. Δὲν θὰ τὰ ἐξηγήσουμε πιὰ ὅλα μὲ τὴν λογική. Κρείσσων ἡ σιωπή. Ἂς ἀναπαυθοῦμε ἐν ἁπλότητι καρδίας στὴν ἀγκαλιὰ τοῦ μυστηρίου. Ἐνώπιον αὐτοῦ σιγησάτω πᾶσα σὰρξ βροτεία.


1Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, PG 94, 1145.


Δευτέρα, 11 Ιανουαρίου 2021

"Κύριος έδωκεν ανθρώποις επιστήμην" (ή περί σχέσεων Πολιτείας - Εκκλησίας σε καιρούς πανδημίας).

 


(...) Πίσω από την πρόσφατη - παραμονές της εορτής των Θεοφανείων – αντιπαράθεση μεταξύ Πολιτείας και Εκκλησίας, εξαιτίας της αυστηροποίησης των υγειονομικών μέτρων για τον περιορισμό της διασποράς του κορονοϊού, που προέβλεψαν την τέλεση λειτουργίας και ιερών ακολουθιών μόνο με τους ιερείς και τους ιεροψάλτες με τους ναούς κλειστούς για τους πιστούς, πολλοί είδαν να αναβιώνει μια νέα σύγκρουση ανάμεσα στις σχέσεις των δύο θεσμών (Πολιτείας και διοικούσας Εκκλησίας). Στην άρνηση της Ιεράς Συνόδου να συναινέσει στα νέα, αυστηρότερα μέτρα που έλαβε η Κυβέρνηση, αντιπαραβάλλοντας / αντιπροτείνοντας τη θέση για την τήρηση του προγενέστερου μέτρου της συμμετοχής ενός ελαχίστου αριθμού πιστών (50 στους μητροπολιτικούς και 25 στους ενοριακούς ναούς), υψώθηκαν φωνές ενός εχθροπαθούς ή υποκριτικού αντικληρικαλισμού. Ανεβίωσαν απόψεις, όπως να σταματήσει η μισθοδοσία του κλήρου από το Κράτος έως του σημείου ότι επέστη η ώρα η Πολιτεία και η Εκκλησία «να χωρίσουν τα τσανάκια τους» (απάντηση που είχε δώσει στα μέσα της δεκαετίας του ‘70 ο τότε πρωθυπουργός Κων. Καραμανλής στον τότε Αρχεπίσκοπο Σεραφείμ, όταν ο τελευταίος, σε επίσκεψή του στο Μαξίμου, ζήτησε επιτακτικά να αυξηθούν οι μισθοί των κληρικών – και εννοούσε ο Καραμανλής να προχωρήσει ο διαχωρισμός Κράτους – Εκκλησίας). Ας επιχειρήσουμε μια νηφάλια προσέγγιση του ζητήματος, έχοντας υπόψη μας ότι συζητούμε για ένα θέμα που σχετίζεται με ζωή και με θάνατο. 'Εχουμε ακόμη μπροστά μας μια φοβερή πανδημία, συνεχίζουμε να βιώνουμε μια σκληρή δοκιμασία (...)

Εφημ. "Ελευθερία" Λαρίσης (Δευτέρα, 11.01.2021, σελ. 3)

Σύγχρονη Εικονομαχία (η δια της μάσκας και των αντισηπτικών ενεργουμένη)

 


Toυ Κώστα Νούση, Φιλολόγου-Θεολόγου, M.Th.

 Στις μέρες της πανδημίας αποκαλύφθηκε η πνευματική πτωχεία των ανθρώπων της Εκκλησίας. Κυρίως μερικών ηγετών της, οι οποίοι δεν ήρθησαν στο ύψος των περιστάσεων. Περιμέναμε περισσότερη αντίσταση και αντ’ αυτού είδαμε μια κακομοίρικη υποταγή στον Καίσαρα. Μέχρι εκεί τα πράγματα θα ήταν συγχωρητέα, εάν και εφόσον πολλοί εκ των ηγουμένων ημών δεν προσπαθούσαν να τεκμηριώσουν και θεολογικά τις θέσεις τους, δηλαδή την πρωτοφανή για την εκκλησιαστική ιστορία αποδοχή του κλεισίματος των ναών και της απαγόρευσης της θείας λατρείας. Θυμήθηκα κάτι από τις κατηχήσεις του γέροντος Αιμιλιανού στους υποτακτικούς του, όπως καταγράφονται στο βιβλίο «Προσμονή Θεού» (εκδ. Ίνδικτος, 2018, σελ. 63), στο σημείο που αναφέρεται στη στάση μας ενώπιον του πόνου, της ασθενείας και του θανάτου: «Οπότε το να λέγη ο Γέροντας στον Θεόν ‘Θεέ μου, τα παιδιά μου με χρειάζονται’, αυτό είναι ένα πρόσχημα εκ μέρους του, για να καλύψη την δική του φιλοζωία». Πόσοι άραγε σήμερα πνευματικοί πατέρες μιλάνε για την αγάπη στον πλησίον, μόνο και μόνο προσχηματικώ τω τρόπω, προκειμένου να συστρατευθούν με τις αντίχριστες και αντιεκκλησιαστικές κρατικές διαταγές;

Θα λέγαμε ότι στην Εκκλησία μας υπάρχουν διάφορες τάσεις και ακούγονται πολλές φωνές, συχνά αλληλοαντικρουόμενες. Εμείς θα πρέπει να αφουγκραζόμαστε εξάπαντος τη φωνή της Παράδοσης, όπως αυτή εκφέρεται μέσα από τα βιβλικά, λειτουργικά και πατερικά κείμενα, μέσα από τη διαχρονική πορεία της ιστορίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, της μοναδικής εν τω κόσμω διαφυλασσούσης με τον πλέον θεάρεστο τρόπο την αποστολική παράδοση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αντ΄ αυτού βλέπουμε να κυριαρχούν δύο ακραίες τάσεις, τις οποίες σχηματικά θα ορίζαμε ότι αντιπροσωπεύονται από δύο Ιεράρχες: τον Μόρφου Νεόφυτο και τον Αργολίδος Νεκτάριο. Τον πρώτο τον τροφοδοτεί και τον καθιστά μέγα μέρα με τη μέρα ο δεύτερος! Πώς; Για να δούμε…