Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018

"Η Εκκλησία στα χρόνια της δικτατορίας 1967-1974", στη εκπομπή "Χαρά Θεού" της ΕΡΤ-3



Η κυριακάτικη εκπομπή "Χαρά Θεού" συναντά τους θεολόγους Χάρη Ανδρεόπουλο, Ανδρέα Αργυρόπουλο και Κλήμη Πυρουνάκη και συζητά μαζί τους για την στάση της διοικούσας Εκκλησίας στα δύσκολα χρόνια της δικτατορίας 1967-1976. 

Την Κυριακή, 18 Νοεμβρίου 2018 και ώρα 11.30 π.μ. στην ΕΡΤ-3

Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2018

Ρωμηοσύνη και πανσλαβισμός: ένας παλιός ανεξόφλητος λογαριασμός, πηγή του Ουκρανικού εκκλησιαστικού σχίσματος;


 Toυ Κώστα Νούση,
Φιλολόγου - Θεολόγου Μ.Th.

Η μαρτυρία της Ορθοδοξίας στις μέρες μας δεν περνάει και την καλύτερη φάση της εξαιτίας του προκληθέντος σκανδαλισμού από το πρόσφατο σχίσμα Οικουμενικού Πατριαρχείου και Πατριαρχείου Μόσχας. Ο εθνικισμός, αν και καταδικάστηκε στη Σύνοδο του 1872 ως αίρεση, δυστυχέστατα αποτελεί το μεγάλο αγκάθι των Ορθοδόξων από τον 19ο αι. και δώθε, και να δούμε πότε θα θεραπευτεί ολοσχερώς…

Όλοι είμαστε αδέρφια εν Χριστώ, μέλη του ενός και μοναδικού Σώματος του Θεανθρώπου, που καλείται Εκκλησία. Πόσο, όμως, νιώθουμε και βιώνουμε το μυστηριακό αυτό και υπερφυές γεγονός; Πόσο έχει ποτίσει τη «σάρκα» αυτή η γάγγραινα του εθνικισμού και του φονταμενταλισμού; Τα γεγονότα, αλίμονο, μαρτυρούν αρνητικά για την ανωτέρω διερώτηση…

Θα προσπαθήσουμε στο παρόν κείμενο να δούμε το Ουκρανικό μέσα από την εκκλησιαστική ιστορία, το Κανονικό Δίκαιο της Εκκλησίας και τα σχετικά κείμενα. Πρώτα πρώτα, όμως, θα δώσω μια εικόνα απλούστατη, για να περιγράψω την ουσία της κατάστασης: ο ιδιοκτήτης ενός σπιτιού μένει μακριά για χ,ψ λόγους και ένας γείτονας τον παρακαλεί και τον πιέζει να μείνει λίγο μέσα, αφού δεν το χρησιμοποιεί για την ώρα, και με την ευκαιρία θα το προσέχει και θα το φροντίζει όσο εκείνος θα λείπει. Ο ιδιοκτήτης κουτσά στραβά πείθεται, περνάει αρκετός καιρός και, όταν γυρίσει να βάλει τάξη στο σπίτι του, έρχεται ο γείτονας και τον αποκαλεί σφετεριστή και εισβολέα επάνω στη δική του (του γείτονα πια!) ιδιοκτησία…

Και ας περάσουμε από την παραβολή στην ερμηνεία της. Το Πατριαρχείο της Κων/πολης, για ιστορικούς και θεολογικούς λόγους, πήρε τα «ίσα πρεσβεία» με τον Ρώμης και έλαβε τον τίτλο του Οικουμενικού Θρόνου, αναλαβών τον συντονιστικό ρόλο των Ορθοδόξων σε παγκόσμιο επίπεδο (ειδικά μετά το Σχίσμα του 1054). Το γεγονός αυτό φαίνεται δεν το «χώνεψαν» ποτέ οι Ρώσοι αδερφοί μας, οι οποίοι εκκόλαψαν στις ιστορικές φαντασιώσεις τους μια περίεργη  θεωρία περί Τρίτης Ρώμης, δήθεν διαδόχου τής πάλαι ποτέ Νέας Ρώμης.

Τα κείμενα είναι περισσότερο από διαφωτιστικά, ανεξάρτητα από τις όποιες ερμηνευτικές διαθέσεις των εμπλεκομένων.[1] Εφόσον παραμένει η υποχρέωση της λειτουργικής μνημόνευσης του Οικουμενικού Πατριάρχη από τον Μητροπολίτη Κιέβου, είναι σαφέστατο ότι δεν χορηγήθηκε σε καμία περίπτωση το κανονικό έδαφος της Ουκρανίας στην Εκκλησία της Μόσχας. Μάλιστα, φαίνεται ήδη με αυτόν τον τρόπο μια πρώιμη μορφή εκχώρησης αυτονομίας σε μια Επισκοπή της δικαιοδοσίας του Κων/πόλεως (εν προκειμένω της Ουκρανίας), εφόσον η εκλογή των αρχιερέων θα γινόταν από τους Ουκρανούς και η χειροτονία «οικονομικώς» και άχρι καιρού[2] θα μπορούσε να τελείται από τον Μόσχας. Πρόκειται σχεδόν για την ίδια περίπτωση με τις Μητροπόλεις των Νέων Χωρών και της Αυτοκέφαλης Ελλαδικής Εκκλησίας.

Εφόσον λοιπόν το Κίεβο ανήκει κανονικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και αυτό το τελευταίο αποφάσισε να το επαναφέρει πλήρως στη δικαιοδοσία του, ευθύς αμέσως παύει να ισχύει και η αμφισβήτηση του εκκλήτου του Πατριάρχη Κων/πολης από πλευράς Ρώσων. Αν και το έκκλητο στον Οικουμενικό Πατριάρχη είναι προνόμιο δοθέν από την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (Κανών θ΄) και μπορεί να γίνει χρήση του από τον Κων/πόλεως σε κάθε περίπτωση, εν προκειμένω είναι περιττό να το συζητάμε, αφού η Μητρόπολη Κιέβου ανήκει εξολοκλήρου στην Κων/πολη.

Όποιος διαβάσει και ξαναδιαβάσει την ανακοίνωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου αναφορικά με τα ιστορικά έγγραφα, δεν μπορεί παρά να διαπιστώσει πως πρόκειται για ύπουλη και υποδόρια υπονόμευση των ιεροκανονικών δικαιοδοσιών της Κων/πολης εκ μέρους της ιμπεριαλιστικής εκκλησιαστικής – και όχι μόνο – των Ρώσων. Αυτό μάλιστα επιβεβαιώθηκε και εγγράφως και εν τοις πράγμασι στην περίπτωση της εκχώρησης αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Πολωνίας (1924), όπου ρητά αναφέρονται οι παρανομίες των Ρώσων στην περίπτωση του Κιέβου, πράγμα που αναγνωρίστηκε έμμεσα και άμεσα από όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες, από τη στιγμή που αποδέχτηκαν την Εκκλησία της Πολωνίας ως αυτοκέφαλη.

Το μόνο πρόβλημα που «παρατηρείται» είναι μια επιστολή του Βαρθολομαίου στον Μόσχας Αλέξιο στη δεκαετία του ’90, όπου αποδέχεται την καθαίρεση του Φιλάρετου και την προς τούτο αρμοδιότητα των Ρώσων. Είναι το μόνο «τρωτό» σημείο από πλευράς Φαναρίου και όλοι φανταζόμαστε ότι έγινε στα «οικονομικά» πλαίσια της ανοχής που επέδειξε ο Οικουμενικός Θρόνος στις αυθαιρεσίες των Ρώσων ήδη από τον 17ο αι. Πέρα από αυτό, όμως, νέα δεδομένα, που βγαίνουν στα φόρα, δείχνουν ότι η Κων/πολη προσπάθησε να λύσει το Ουκρανικό σε συνεργασία με τους Ρώσους, αλλά αυτοί σκοπίμως το απέφυγαν.[3]

Για να δούμε τώρα λίγο και τη στάση των Ρώσων σε αντιπαραβολή με το Φανάρι. Επικαλούνται γειτνιάσεις και ομοεθνικότητες, πράγμα προδήλως εθνοφυλετικό (αίρεση καταδικασθείσα σε Σύνοδο του 1872)! Για ποιον λόγο, αγαπητοί ομόδοξοι Ρως αδερφοί μας, να έχετε εσείς την επίβλεψη των Ουκρανών; Είναι εθνικό ή πολιτικό το ζήτημα; Πού είναι η πρωτοκαθεδρία του Χριστού; Μήπως δεν μπορούν οι ίδιοι οι Ουκρανοί να αυτοδιοικηθούν εκκλησιαστικά; Εσείς πώς το καταφέρατε, και δη σχιζόμενοι πραξικοπηματικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον 16ο αι.; Μιλάτε επίσης για αμερικάνικο δάκτυλο στις ενέργειες του Βαρθολομαίου. Ακόμη και αν ίσχυε τούτο, πώς τολμάτε να το επικαλείσθε, όταν και σεις φαίνεται να άγεσθε και να φέρεσθε από την πολιτική του κ. Πούτιν; Πώς να σας εμπιστευθούμε αναφορικά με τις προθέσεις σας, όταν βλέπετε την Εκκλησία ως πολιτικό οργανισμό (έχετε μέχρι και υπουργό Εξωτερικών, τον Ιλαρίωνα!);

Και πάμε και στο δια ταύτα, το πιο σημαντικό: για ποιον λόγο αμφισβητείτε τον Πρώτο της Ορθοδοξίας; Μήπως τούτο το προνόμιο (σταυρικό εννοείται, ως εκκλησιαστικό) το άρπαξε από πουθενά και με τη βία ή το έχει βάσει Οικουμενικών Συνόδων και παράδοσης αιώνων; Πώς τολμάτε τόσο ανερυθρίαστα στις επίσημες ανακοινώσεις σας να αμφισβητείτε πλέον ανοιχτά το πρωτείο του; Πώς μπορείτε να τον αποκαλείτε απλά Πατριάρχη Κων/πολης και εσκεμμένα αποσιωπάτε τον τίτλο του Οικουμενικού; Και στην τελική, για ποιον λόγο να σας εκχωρήσουν οι απανταχού Ορθόδοξοι τον «συντονιστικό» ρόλο του Οικουμενικού Θρόνου; Τι παραπάνω έχετε; Τι δείγματα «ορθοδοξότερης» γραφής από εκείνο δώσατε ως τα τώρα; Μήπως ότι γεμίσατε την υφήλιο με ρώσικες επισκοπές της Διασποράς σε ξένες εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες; Και πώς τολμάτε να αμφισβητείτε την Πρώτη θέση του, τη στιγμή που δεν έχει συγκληθεί νέα Οικουμενική Σύνοδος, προκειμένου να το μεταβάλει;

Οι αδερφοί μας οι Ρώσοι έχουν ανέκαθεν ένα θέμα με τη φαντασιακή υπεροχική τους ταυτότητα. Αυτό το φαντασιακό συλλογικό υπερσυνείδητο δεν είχαν και οι Γερμανοί και φτάσανε κει που φτάσανε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Να μου συγχωρήσουν οι αναγνώστες, αλλά και αυτός ο μέγας Ντοστογιέφσκι είχε «κολλήματα» με το ρωσικό πνεύμα και τα τοιαύτα, γεγονότα που συνηγορούν στο ότι οι Ρώσοι γενικότερα ρέπουν στον εθνικισμό, ως φαίνεται και σε εκκλησιαστικό επίπεδο…

Ρωμηοσύνη, επομένως, ή πανσλαβισμός; Η Ρωμηοσύνη είναι εξάπαντος πιο κοντά στο οικουμενικό πνεύμα, άρα και στο ευαγγελικό. Δεν είναι καλό να ειδωλοποιούμε τη Ρωμηοσύνη, αλλά αυτή συνάδει πιότερο στο χριστιανισμό και εξ αυτής εγενήθησαν εκκλησιαστικά και πολιτιστικά και οι Σλάβοι. Τώρα αυτή η «μητροκτονική» διάθεση δεν ερείδεται ούτε στο χριστιανικό πνεύμα της αγάπης και της ταπείνωσης ούτε στα νέα ιστορικά δεδομένα της παγκοσμιοποίησης. Η Ρωσία δεν ήταν, δεν είναι και ούτε θα αποτελέσει ποτέ την Τρίτη Ρώμη. Είναι γελοίο και να το συζητάμε, θεωρώ… Η απάντηση, λοιπόν, προφανής: αν μεταξύ των δύο, καλύτερα τη ρωμηοσύνη. Αλλά κατ’ ουσίαν, ούτε ρωμηοσύνη ούτε σλαβισμός: μόνο Χριστός…

Τα σκάνδαλα είναι αναπόφευκτα στην παρούσα φάση της ιστορίας και όποιος διαβάσει εκκλησιαστική ιστορία θα τη βρει γεμάτη με αιρέσεις και σχίσματα. Αλλά ο Χριστός έχει τον τελικό λόγο. Είναι καιρός να ξεκαθαρίσουν οι βαθιοί καημοί που κρύβονται στα εσώψυχα απάντων των Ορθοδόξων και να τακτοποιηθούν οι όποιοι λογαριασμοί. Η Ορθοδοξία δεν μπορεί να προχωρήσει άλλο με τα εθνικιστικά βαρίδια του παρελθόντος. Καιρός να σπάσει το απόστημα αυτό. Και μια ωραία αφορμή προς τούτο: η επίλυση του Ουκρανικού…

Μαθήματα στο Φροντιστήριο κατηχητών της Ι.Μητροπόλεως Λαρίσης


Συνεχίζονται τη Δευτέρα 29 Οκτωβριου 2018, στις 7:00 το απόγευμα, τα μαθήματα του Φροντιστηρίου Κατηχητών της Ιεράς Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου, το οποίο λειτουργεί με ιδιαίτερη επιτυχία για δωδέκατη συνεχή χρονιά, στην υπόγεια αίθουσα «Κατακόμβη» του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Λαρίσης, με ομιλητή τον Θεολόγο και Φιλόλογο κ. Κωνσταντίνο Νούση, ο οποίος θα αναπτύξει το θέμα: « Χριστιανική Εσχατολογία ».

Ρωμηοσύνη και πανσλαβισμός: ένας παλιός ανεξόφλητος λογαριασμός, πηγή του Ουκρανικού εκκλησιαστικού σχίσματος;

      

 Του Κώστα Νούση,
 Φιλολόγου – Θεολόγου Μ.Th.

Η μαρτυρία της Ορθοδοξίας στις μέρες μας δεν περνάει και την καλύτερη φάση της εξαιτίας του προκληθέντος σκανδαλισμού από το πρόσφατο σχίσμα Οικουμενικού Πατριαρχείου και Πατριαρχείου Μόσχας. Ο εθνικισμός, αν και καταδικάστηκε στη Σύνοδο του 1872 ως αίρεση, δυστυχέστατα αποτελεί το μεγάλο αγκάθι των Ορθοδόξων από τον 19ο αι. και δώθε, και να δούμε πότε θα θεραπευτεί ολοσχερώς…

Όλοι είμαστε αδέρφια εν Χριστώ, μέλη του ενός και μοναδικού Σώματος του Θεανθρώπου, που καλείται Εκκλησία. Πόσο, όμως, νιώθουμε και βιώνουμε το μυστηριακό αυτό και υπερφυές γεγονός; Πόσο έχει ποτίσει τη «σάρκα» αυτή η γάγγραινα του εθνικισμού και του φονταμενταλισμού; Τα γεγονότα, αλίμονο, μαρτυρούν αρνητικά για την ανωτέρω διερώτηση…

Θα προσπαθήσουμε στο παρόν κείμενο να δούμε το Ουκρανικό μέσα από την εκκλησιαστική ιστορία, το Κανονικό Δίκαιο της Εκκλησίας και τα σχετικά κείμενα....(...)

 Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο πατήστε ΕΔΩ 




Πέμπτη, 11 Οκτωβρίου 2018

Η ελληνική Latinitas: παρελθόν και μέλλον

                                                                                    
                                                                          Toυ Σταύρου Γουλούλη,
Δρoς Βυζαντινής Τέχνης *


Η αδιανόητη πρόταση του τεχνοκράτη υπουργού Παιδείας κ. Κ. Γαβρόγλου, άσχετα αν υπαναχώρησε, να εξοβελίσει τα λατινικά από το Λύκειο, αποδεικνύει τον βαθμό αλλοτρίωσης, λόγω άγνοιας, ενός Ρωμηού (!) από την παράδοση της Ρωμηοσύνης. Ίσως και όλων μας. Υπάρχει Ρωμηοσύνη χωρίς Ρώμη, Λατίνους, λατινικά;

   H σχέση της Ελλάδας με τη Ρωμαϊκή παράδοση είναι πολύ πιο βαθειά από αυτή που θέλει η νεοελληνική εθνική αυτογνωσία, τις λατινικές λέξεις της νεοελληνικής. Έχει λεχθεί πλειστάκις (π.χ. Ε.Αρβελέρ): Το λεγόμενο Βυζάντιο (Ρωμανία, Ρωμηοσύνη) είναι πιο κοντά σε μας από την Αρχαία Ελλάδα.

   Υπάρχουν δύο θεωρήσεις της μετακλασικής Ελλάδας: 1. Υποτάσσεται στους Ρωμαίους (146 π.Χ) και απελευθερώνεται το 1821-1830. 2. Συνεχίζεται σε όλη την ενδιάμεση περίοδο, έχοντας ελληνικό όνομα (ταυτότητα), αλλά ρωμαϊκό επίθετο. Η Ελλάδα κατά Οράτιο με τον πολιτισμό της επιβλήθηκε στο Λάτιο, οπότε υπάρχει εμφανώς η πνευματική της συνέχεια στον νέο κόσμο που γίνεται ελληνορωμαϊκός. Ομοίως υπάρχουν δύο ζωτικοί χώροι: 1. Η Ελλάδα ως χερσόνησος, περίπου το σημερινό κράτος, και 2. Η Ελλάδα της Ανατολής που δημιουργήθηκε από τον Αλέξανδρο και τους διαδόχους του. Το νέο ρωμαϊκό κράτος του Κωνσταντίνου ιδρύθηκε ακριβώς με το στέμμα του Αλεξάνδρου που το παρέλαβε σύμφωνα με τις πηγές στις 11 Μαΐου 330, στα εγκαίνια της Κων/πόλεως. Η Ελλάδα και ο ελληνόφωνος πληθυσμός συνυπήρξαν σε διάστημα 2400 χρόνων με τη ρωμαϊκή και οθωμανική πολιτική εξουσία. Δέχθηκε δύο φορές ιστορικό συμβιβασμό.

   Μετά το 146 π.Χ. οι Ελλαδίτες διετέλεσαν υπό την κηδεμονία της ρωμαϊκής Συγκλήτου. Πλήρη πολιτική ελευθερία απέκτησαν το 67 μ.Χ. από τον ανεδαφικό Νέρωνα. Αλλά το ανώτερο έκανε ο Αδριανός. Ίδρυσε το 131 το Πανελλήνιον, μία ένωση όλων των ελληνικής καταγωγής σε Ελλάδα και Ανατολή, ταυτόχρονα με την ίδρυση του αθηναϊκού ναού του Ολυμπίου Διός, κέντρο της Ένωσης.

   Οι Έλληνες είχαν διασπαρεί στη Μεσόγειο με χίλιες περίπου πόλεις σε τρία κύματα: 1. Στον 8ο-6ο αι., στον πρώτο αποικισμό. 2. Με την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, 3. Μετά την υποταγή στους Ρωμαίους. Ο Πλούταρχος (2ος αι. μ.Χ) θρηνεί την απώλεια του πληθυσμού και την ερήμωση των ιερών. Όμως από τότε η Ελλάδα δέχονταν Λατίνους εποίκους εμπόρους και βετεράνους του στρατού. Η ρωμαϊκή διοίκηση προωθούσε τη λατινική γλώσσα. Πάτρα, Κόρινθος, Δίον, Φίλιπποι κτλ., έγιναν ρωμαϊκές αποικίες. Τον 3ο αι. μ.Χ. ένα μέρος του πληθυσμού, ιδίως σε Θεσσαλία και Μακεδονία, μιλούσαν λατινικά. Πάντως στα Βαλκάνια η γραμμή συνόρων ελληνικής και λατινικής γλώσσας ήταν μεταξύ Δυρραχίου και Βάρνας. Αυτή μετατοπίσθηκε λόγω της καθόδου των Σλάβων. Η λατινική γλώσσα θα υποχωρήσει στη διοίκηση μόνον τον 6ο-7ο αι., σε Ανατολή και Κων/πολη.

   Το ελληνορωμαϊκό κράτος ήταν δίγλωσσο. Νομικά δικαιώματα, παλαιός ρωμαϊκός νομικός κώδικας, πολιτικά κείμενα, ήταν στη λατινική. Επιστήμες και γράμματα στην ελληνική. Οι νεώτεροι διανοητές βάσει των κειμένων, ελληνικών και λατινικών που είναι επηρεασμένα από τα ελληνικά, θεωρούν τον πολιτισμό Ελλήνων και Λατίνων ενιαίο, ελληνορωμαϊκό, τη γραμματεία ελληνική και λατινική, ως δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και το πολυεθνικό κράτος ομοίως υπήρξε ελληνορωμαϊκό, κυρίως το λεγόμενο βυζαντινό, το οποίο σταδιακά με την αποκοπή άλλων εθνικών ομάδων έγινε ελληνικό (1204 κ.ε.). Οι Ρωμαίοι ως πολίτες αισθάνονται πλέον ότι είχαν Έλληνες προγόνους.

   Στα μέσα 10ου αιώνα ο Πορφυρογέννητος (Περί Θεμάτων Ι, 13), o ελληνομαθέστατος αυτοκράτορας, θεωρεί «πάτριο» γλώσσα τη λατινική. Δικαιολογημένα, ένα σημαντικό μέρος των πληθυσμών των Βαλκανίων ήταν λατινόφωνοι, γνωστοί από τα τέλη του ίδιου αιώνα ως Βλάχοι. Βέβαια δεν είχαν αναπτυγμένο γλωσσικό αισθητήριο, δεν γνώριζαν γραφή. Σε λίγο η Δύση θα θέλει τους οικειοποιηθεί και να κατακτήσει το Βυζάντιο. Ομοίως και οι Σλάβοι (Βούλγαροι, Σέρβοι, Παραδουνάβιοι), θα θέλουν να δημιουργήσουν ένα σλαβο-βλαχικό κράτος. [Οι Βλάχοι δεν έχουν κοινή καταγωγή με τους Ρουμάνους, είναι εντόπιοι εκλατινισμένοι από Ελλάδα έως Δαλματικές ακτές.] Η δυναστεία του Πορφυρογέννητου, η οικογένεια των ‘Μακεδόνων’ είχε μία συμβιβαστική πολιτική με τη λατινόφωνη Δύση, αλλά τώρα απαντά σε διαφαινόμενες απειλές που ήθελαν να προσεταιρισθούν τους λατινόφωνους Ρωμηούς: τα λατινικά είναι μέρος της ταυτότητας των Ελληνόφωνων!

   Τα παραπάνω δείχνουν τον δρόμο στην Ελλάδα: 1. Να αξιοποιήσει τη διπλωματική διάσταση του θέματος. Λατινόφωνοι στα Νότια Βαλκάνια (Βλάχοι) υπάρχουν και έχουν πλείστοι ελληνορωμαϊκή εθνική συνείδηση, αυτή της Ρωμηοσύνης. Δεν θέλουμε με αυτούς κάποια σχέση; 2. Αν θέλουν οι υπεύθυνοι συνέπεια με τον πολιτισμό μας θα πρέπει να αξιοποιηθούν τα λατινικά, στα οποία μετακενώθηκε η ελληνική εν γένει φιλοσοφική-μορφωτική σκέψη. Εξάλλου βοηθούν στην καλύτερη αφομοίωση των ευρωπαϊκών γλωσσών. Με τους Ρωμαίους, το κράτος των οποίων κληρονομήσαμε, μαζί φτιάξαμε τον σύγχρονο κόσμο. Είναι η μεγαλύτερη διεθνική συνεργασία στην Ιστορία. Μία συστηματική μετάφραση στα ελληνικά (όλων ή επιλεγμένων) ρωμαϊκών ιστορικών, νομικών-πολιτικών ή άλλων κειμένων, πιθανόν ισορροπήσει την κουλτούρα μας με τον πολιτικό πραγματισμό που διέπει τη ρωμαϊκή γραπτή παράδοση. Θα πάρουμε πίσω κάτι από αυτό που δώσαμε.

   
Το θέμα είναι να εκσυγχρονίζονται κ. Γαβρόγλου τα παλαιά, όχι να κόβονται οι ρίζες. Όποιος το κάνει αυτό είναι ήδη παρελθόν, δεν έχει μέλλον. 

* Αρθρο του κ. Στ. Γουλούλη, στην εφημ. "ΚΙΒΩΤΟΣ της Ορθοδοξίας", αρ. φυλ. 113, 11.10.2018, σελ. 15

Τρίτη, 9 Οκτωβρίου 2018

Ουκρανικό και εθνικισμός στη σύγχρονη Ορθοδοξία




          Του Κώστα Νούση,
          Φιλολόγου, Θεολόγου M.Th,
           καθηγητού Β/θμιας

Με ανησυχία οι απανταχού Oρθόδοξοι πιστοί παρακολουθούν τις εξελίξεις στο ουκρανικό ζήτημα περί αυτοκεφαλίας της εκεί τοπικής Eκκλησίας και έχουν μπερδευτεί από τις αντιφατικές πληροφορίες, από τις οποίες βομβαρδίζονται τόσο μέσα από τις ανακοινώσεις των εμπλεκομένων μερών, όσο και από τα εκκλησιαστικά sites, τα οποία έχουν διχαστεί ως προς την αλήθεια των πραγμάτων, κυρίως όμως φαίνονται απηχούντα τις υποκειμενικές απόψεις των διαχειριστών τους.

Και ποιος μπορεί να γράψει και να αποφανθεί, άλλωστε, με απόλυτη αντικειμενικότητα; Δύσκολο έως αδύνατο. Ακόμη και η στήριξη της εκάστοτε προσέγγισης πάνω στην ιστορία ή στο εκκλησιαστικό δίκαιο, αναπόφευκτα προσκρούει στις παθογένειες των περιστάσεων και στην υποκειμενική υφή εκάστης νομοκανονικής ερμηνείας. Ο γράφων ομολογεί ότι διαισθητικά εξαρχής στέκεται πλησιέστερα στις θέσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου και έχει καιρό που αισθάνεται ενοχλημένος από τον ρωσικό εκκλησιαστικό ιμπεριαλισμό και τη διαχρονική πανσλαβιστική νοοτροπία που διέπει την Εκκλησία της Μόσχας.

Τα πράγματα είναι μάλλον περισσότερο από απλά, από όσο θέλουν να τα παρουσιάσουν οι «αδικημένοι» Ρώσοι αδελφοί μας. Και ξεκινάω με το αυτονόητο: για ποιον λόγο απείχαν από την πρόσφατη Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης; Είναι τυχαίο που η συναπούσα Εκκλησία της Αντιόχειας ζητά σήμερα τη σύγκληση πανορθόδοξης συνόδου για το πρόβλημα της Ουκρανίας; Δεν είναι αστείο που οι ίδιοι απείχαν προ ελαχίστου χρόνου από την Κρήτη; Και γιατί οι Αντιοχείς «συμμαχούν» με τους Ρώσους; Δεν είναι απαράδεκτο από εκκλησιολογική άποψη κάτι τέτοιο; Προς τι, λοιπόν, τόση προφανής προκλητικότητα;

Όπως είναι γνωστό, εξ επόψεως ιερών Κανόνων, την ευθύνη των περισσότερων επαρχιών της υφηλίου είχε και έχει ιστορικά το Πατριαρχείο της Κων/πολης. Ο ρόλος του ιεραποστολικός, οικουμενικός, συντονιστικός. Μεταξύ ίσων πάντοτε. Το Φανάρι, εξάλλου, είναι αυτό που χορήγησε το δικαίωμα στην Αυτοκεφαλία και την αναγόρευση εις Πατριαρχεία σε μια σειρά από νεότερες τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες. Από την ιστορία και πάλι γνωρίζουμε ότι οι περισσότερες από τις Εκκλησίες αυτές πέτυχαν με πραξικοπηματικό τρόπο τις εκκλησιαστικές τους απαιτήσεις και με αντικανονικές διαδικασίες «έσυραν» τον Οικουμενικό Θρόνο να θεραπεύσει τις ανωμαλίες που προκάλεσαν. Τοιουτοτρόπως αναβαθμίστηκε σε Πατριαρχείο η Ρωσική Εκκλησία. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνά, αλλά να το έχει ως μνημονική βάση προς «επιεική» στάση έναντι των ομοδόξων Ουκρανών.

Ίσως δεν ήρθε η ώρα να κρίνουμε ποιο είναι από εκκλησιολογική άποψη το πιο σωστό. Σίγουρα η παρουσία παράλληλων Εκκλησιών σε μια περιοχή δεν είναι η ενδεδειγμένη κατ’ εκκλησιολογικήν ακρίβειαν λύση, εντούτοις φαίνεται να λειτουργεί κατ’ οικονομίαν άχρι καιρού. Οι Ρώσοι δεν μπορούν επίσης να εγκαλούν για εισπήδηση το Πατριαρχείο Νέας Ρώμης, τη στιγμή που τα κείμενα είναι ασαφή ως προς την πλήρη υπαγωγή της Μητρόπολης του Κιέβου στην Εκκλησία της Μόσχας. Και μόνο το γεγονός ότι οι Ουκρανοί απευθύνονται στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, μαρτυρεί πως η Κων/πολη είναι ιστορικά η Μητέρα Εκκλησία και αυτής της τοπικής Επισκοπής. Ας θυμηθούμε ταυτόχρονα τις Εκκλησίες της Πολωνίας και της Εσθονίας. Παρόμοια προβλήματα, συναφείς αντεκδικήσεις…

Είναι σχεδόν προφανές ότι οι Ρώσοι, άλλοτε και νυν, επιχειρούν μέσα από πραξικοπηματικά και αντικανονικά «δεδικασμένα» να προσαρτήσουν διάφορες γειτνιάζουσες Επισκοπές και να «αντιπολιτευθούν» την πρωτόθρονη Εκκλησία της Κων/πολης για τους δικούς τους αρκετούς λόγους – όχι όμως και επαρκείς για τους απανταχού Ορθοδόξους και την ακρίβεια των ιερών Κανόνων. Προσωπική μου γνώμη, η Κων/πολη δεν πρέπει να υποχωρήσει και άλλο στις «ορέξεις» και στις αυθαιρεσίες των Ρώσων, οι οποίοι δυστυχώς έδειξαν τις περίεργες (τουλάχιστον) προθέσεις τους προχωρώντας σε σχίσμα! Αν οι Ουκρανοί δεν λάβουν αυτοκεφαλία τώρα, αντί να θεραπευθεί ο υποτιθέμενος εθνικισμός, θα ενταθεί και αυτό δεν μπορεί να μην το υποπτευόμαστε από τα αρνητικά δείγματα των Ρώσων στο παρελθόν. Μήπως το επόμενο βήμα των Ρώσων Ορθοδόξων θα είναι η αμφισβήτηση του Πρώτου (της Κων/πολης) και η διεκδίκηση της θέσης του; Γνώμη μου πάντοτε και δη όσο πιο εκκλησιαστική γίνεται, μακριά από τις πολιτικοοικονομικές συσχετίσεις που βλέπουν πολλοί σε μια κόντρα ΗΠΑ και Ρωσίας…

Η Εκκλησία της Ουκρανίας και από γεωπολιτικής άποψης κάποια στιγμή πρέπει να λάβει την ανεξαρτησία της, τη στιγμή που πολύ ασθενέστερες αριθμητικά και εδαφικά Εκκλησίες έχουν αυτό το πλεονέκτημα. Σε καμιά περίπτωση, επίσης, δεν μπορούμε να σκεφτούμε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο προβαίνει σε ρεβανσισμούς σε βάρος αδελφών (εν προκειμένω Ρώσων) ή ότι δεν προσπαθεί να λύσει το ουκρανικό σχίσμα σεβόμενο την εκκλησιαστική ιστορία και το Κανονικό Δίκαιο. Σε κάθε περίπτωση, εξάπαντος, έχει πάντοτε το δικαίωμα να αποκαθιστά την κανονική τάξη εκεί που διασαλεύτηκε καθ’ οιονδήποτε τρόπο. Και ξέρουν και οι ίδιοι οι Ρώσοι ότι αυτοί είναι οι πρώτοι «εισπηδήσαντες» σε ουκρανικό έδαφος…

Πριν κλείσω την τοποθέτησή μου, θα ήθελα να εκφράσω τη λύπη μου για τη στάση Ελλήνων αδελφών έναντι του Πατριαρχείου Κων/πόλεως. Βάλλεται από παντού, να βάλλεται και ένδοθεν; Κρίμα… Ας ελπίσουμε ο Κύριος να θεραπεύσει τα σχίσματα των Εκκλησιών σιγά, γλυκά και ομαλά, διότι δεν υπάρχει ελληνική, συριακή, σλαβική ή οποιαδήποτε ξέχωρη Ορθοδοξία. Ένας ο Χριστός και εις ενότητα πάντας εκάλεσεν. Αμήν.


Δευτέρα, 8 Οκτωβρίου 2018

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος τίμησε τα «ΝΟΜΟΚΑΝΟΝΙΚΑ»





 Την Παρασκευή, 5 Οκτωβρίου, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος παρέστη στην εκδήλωση για τη συμπλήρωση δεκαπενταετίας από της εκδόσεως του περιοδικού «ΝΟΜΟΚΑΝΟΝΙΚΑ», που διοργάνωσαν η Εταιρεία Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου και οι Εκδόσεις Σάκκουλα Α.Ε, στην Αίθουσα της Παλαιάς Βουλής.

Την εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Προκόπιος Παυλόπουλος, ενώ κατά την διάρκεια αυτής έλαβε χώρα επιστημονική συζήτηση με θέμα: «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις αποφάσεις των ελληνικών δικαστηρίων και ευρωπαϊκών οργάνων». 

Στην συζήτηση συμμετείχαν οι Ευάγγελος Βενιζέλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου, πρ. Αντιπρόεδρος Κυβερνήσεως, ο Πάνος Λαζαράτος, Καθηγητής Διοικητικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Γιάννης Κτιστάκις, Επ. Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Θράκης.

Συντονιστής της συζητήσεως ήταν ο Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Πανεπιστημίου, Πρόεδρος ΕΤ.ΕΚ.ΚΑ.Δ. Το παρόν έδωσαν και Ιεράρχες του Οικουμενικού Θρόνου.

Ακολούθησε Επίδοση Τιμητικού Τόμου στον Καθηγητή Ι. Μ. Κονιδάρη, Ιδρυτή και Διευθυντή του περιοδικού «ΝΟΜΟΚΑΝΟΝΙΚΑ».